Wulfman | Longread

De Focke Wulf FW 190 © Das Bundesarchiv Bild 101I-361-2193-25 / Doelfs / CC-BY-SA 3.0

Hij had opdracht om de ondergang van de Tirpitz te voorkomen. Met een paar kameraden vloog Heinz Orlowski de Engelse bommenwerpers tegemoet die het hulpeloze slagschip, door de geallieerden tactisch klemgezet in een Noorse fjord, de genadeslag kwamen geven.

Heinz heeft ze nooit gezien, laat staan neergeschoten. Zijn escadrille miste de bommenwerpers door een navigatiefout. De Tirpitz ging ten onder. Nam twaalfhonderd man mee de diepte in.



“Een trauma”, vertelt Heinz Orlowski bijna zestig jaar later, op een bijeenkomst van voormalige Duitse jachtvliegers in het popperige dorpje Oberauhof, bij Wiesbaden. “Dat voel ik zo. Die twaalfhonderd doden heb ik op mijn geweten. Jonge Duitse matrozen. Maar ook vele van uw landgenoten. Maar ik heb me gerevancheerd! Later schoot ik boven Duitsland nog twee Engelse bommenwerpers neer. Die hebben hun bommen niet kunnen afwerpen op weerloze Duitse burgers.”

Hij schiet weer vol, Heinz, zoals wel vaker in dit door heftige herinneringen overwoekerde weekend. En terwijl hij een smetteloze, gevouwen zakdoek onder de ogen wrijft: “Maar ik heb vrede gesloten met iedereen. De captain van één van de neergeschoten bommenwerpers heeft het overleefd. Ik correspondeer al jaren met hem.”

Heinz heeft meer meegemaakt in nauwelijks twee jonge jaren dan menigeen in een compleet mensenleven. Maar niet voldoende voor enige internationale roem. Toch lijkt die hem op wonderlijke wijze nog ten deel te vallen. Dat dankt hij aan zijn vliegtuig, dat op een rotshelling in Noorwegen is achtergebleven, terwijl vrijwel alle andere Duitse vliegtuigen in de smeltovens van het Wirtschaftswunder verdwenen. Het is een door vriend en vijand om zijn brute schoonheid bewonderd vliegtuig. Ontworpen in woede, en met een naam als een vloek: Focke Wulf FW 190 ‘Würger’.

Focke Wolf Fw 190 © B. Huber

“We konden iedereen aan”, vertelt Heinz: “Amerikaanse Mustangs vlogen we er compleet uit. Hurricanes. Yaks, en alles wat de Russen op ons afstuurden. Geen partij. Hij wijst op een stokoud mannetje verderop, met een verschraald biertje in zijn hand: “Gerhard daar heeft tweehonderd overwinningen op zijn naam, allemaal met de Focke Wulf! Alleen de latere versies van de Spitfire, daar hadden we moeite mee, dat was klasse.”

En de vergelijking met de eigen Messerschmitt, waar uw kameraden mee vlogen? “Das bessere ist des guten Feind”, zegt Heinz diplomatiek. Want er staan strijdmakkers om hem heen die met de beroemde ‘Augsburg Eagle’ vlogen. Zelfs na een halve eeuw is de vlam van de rivaliteit nog niet gedoofd.

Enkele weken na zijn Tirpitz-missie werd Heinz aangeschoten door Engelse vliegtuigen. Hij bevrijdde zich uit het vliegtuig, en plofte met nauwelijks geopende parachute in de metershoge sneeuw. Zijn seinpistool ging bij de sprong af en brandde een gat in Heinz’ been dat nu nog zichtbaar is. Het vliegtuig werd kilometers verderop zacht opgevangen door de dikke sneeuwlaag. De reden waarom het vrijwel volledig intact bleef.

Mark Timken, een Amerikaanse cardioloog uit Tampa, Florida, kocht het opmerkelijk intacte wrak twee jaar geleden, en huurde een Duitse mecanicien in om het weer vliegwaardig te maken. “Het is een karwei dat mijn persoonlijke financiële mogelijkheden ver te boven gaat. Maar ik heb een flinke lening gekregen van een consortium van geldschieters in mijn woonplaats. Dat ging vrij makkelijk, want als het toestel straks klaar is, is het een vermogen waard. Alleen een paar Joodse zakenlieden hadden wel wat moeite met de swastika’s. Maar ik heb gezegd dat we de herinnering aan de oorlog levend moeten houden. Voor de jeugd. Net als Schindler’s List, en zo. Toen waren ze overtuigd. Dat de piloot nog in leven bleek te zijn was trouwens ook voor mij een complete verrassing.”

Orlowski is blij, maar wel wat verlegen met de belangstelling die hem ten deel valt. De reünie is geheim gehouden, maar een nieuwsgierige meute, variërend van neo-nazi’s tot universitair geschoolde historici klopt geregeld bij hem aan.

Orlowski in menigte © Goof Bakker

“Ik kan veel vragen beantwoorden”, zegt hij: “Behalve over de kleuren! Die modelbouwers vragen aldoor naar die verdammte Farben! Ze weten meer van die vliegtuigen dan wij zelf, maar de camouflagekleuren en de insignes die op de vliegtuigen geschilderd waren, daar kunnen ze niks van maken. Die zijn vaak onherkenbaar op al die oude zwart-witfoto’s. Maar ik kan ze niet helpen. Ik stapte er dan wel dagelijks in, maar bekeek het toestel nooit. Ik had wel wat anders te doen. Ik kon na elke frontvlucht een half uur lang geen sigaret vasthouden, zo trilden mijn handen. En dan vraagt zo’n knutselaar of een bepaald vlaggetje op het toestel nou blauw of rood was. Ik weet het niet meer. En dan al die foto’s, waar ze mee aankomen. Mein Gott! Ik sta er op, maar de helft van mijn eigen strijdmakkers herken ik niet meer. De meesten leefden trouwens niet eens lang genoeg om ze te leren kennen. Voorgoed verdwenen uit mijn herinnering. Ik ben al oud, moet u weten, en het is allemaal al zo vreselijk lang geleden”.

Gaat hij kijken straks, als het toestel klaar is, en misschien weer gaat vliegen? “Ik vind het prachtig, wat er allemaal gebeurt, daar in Amerika. We moeten herdenken, en niet vergeten. We moeten één wereld bouwen. Maar gaan kijken? Waarschijnlijk niet. Ik wil niet meer in zo’n jumbojet zitten, helemaal de oceaan over. Ik wil niet meer vliegen. Vroeger wel. Fliegen, nein. Dat doet mijn Focke Wulf maar voor me, straks. Hoewel: ik ben destijds wel bewust vlak bij Tempelhof gaan wonen, toen Oost-Berlijn nog bezet was. Ik dacht: als de Russen moeilijk gaan doen, ren ik erheen, en vlieg ik weg. Quatsch natuurlijk, maar zo dacht ik wel.”

Screen shot © Goof Bakker

Zijn strijdmakker Sarodnick heeft het hele verhaal gevolgd. Hij mengt zich erin. “Vliegen, dat doen we niet meer. Dat hebben we genoeg gedaan. Tot de dood! Ben drie keer uit een brandend vliegtuig gesprongen. Dan heb je er wel genoeg van. Gelukkig heb ik alles overleefd. De meesten niet. Ik zag ze links en rechts in de grond slaan, elke dag weer. Of omhoog! Ik heb een aangeschoten kameraad recht omhoog zien gaan. Hoger en hoger, tot hij explodeerde.”

Zijn vertroebelde ogen, wijd opengesperd, zoeken de voorjaarshemel af naar het beeld uit zijn herinnering: “Hij heeft niet eens een noodlanding geprobeerd. Nee, hij ging zó het Walhalla in!”

“De hemel of de hel?”, vraag ik. “Het Walhalla!”, zegt Sarodnick fel en priemt me met de vinger in het gezicht: “Das waren doch Germanen! Wie du!”.

Goof Bakker

Dit verhaal verscheen in 2003 in NRC/Handelsblad. Orlowski is intussen overleden. Aan zijn vliegtuig wordt nog steeds gesleuteld door de Collings Foundation. Het moet binnenkort weer gaan vliegen, vandaar dit verslag.

About Goof Bakker

Goof Bakker
Columnist. Goof is reclame-tekstschrijver en vlieger op de Cessna O-2A en de Yak-52. Hij geeft PlaneOwner uit en schrijft een column in Piloot & Vliegtuig. Goof schrijft ook voor diverse bladen, kranten (NRC / Volkskrant) en magazines.