‘In tien uur leer ik je vliegen’ | Interview

Met het zweefvliegen leerde Frank Philips het belang van teamarbeid. Als IT’er zag hij dat teamarbeid niet altijd vanzelfsprekend is. Vorige week kwam George Tielen aan het woord met wie hij nu het bedrijf SimCoach runt. In dit artikel behalve een nadere kennismaking met Frank een toelichting op de gezamenlijke bedrijfsactiviteiten van deze beide mannen. Daarmee is het zeker leesvoer voor mensen die dromen van een vliegend bestaan!

‘Alle vriendjes met wie ik ooit met modelvliegtuigen ging spelen en vliegen in de weilanden, zijn beroepsvlieger geworden’, zegt Frank. ‘Alleen ik niet want ik heb één slecht oog. Dat was in mijn tijd een no go. De informatietechnologie kwam in die tijd net op. Behalve dat ik dat ook wel interessant vond, was algauw duidelijk dat daarin wel wat geld viel te verdienen zodat ik toch nog wel eens iets met vliegen zou kunnen gaan doen.’

Voorbereid

‘Ik ben eerst met zweefvliegen begonnen’, vertelt Frank. ‘In zo’n toestel leer je het meest basale. De handen- en voetencoördinatie. In een zweefvliegtuig zijn de instrumenten zeer minimalistisch. Daardoor leer je echt naar buiten te kijken, trilharen te ontwikkelen voor de aerodynamische elementen, thermiek op te pikken. Het is echt een perfecte leerschool voor je vaardigheden als vlieger. En doordat je leert vliegen zonder motor, hoeft het uitvallen van een motor in een motorkist geen zorg meer te zijn, je bent immers al bekend met dat fenomeen. Als zweefvlieger ben je continu bezig om voorbereid te zijn op het maken van een landing op een weide.’ De kans dat je het in een groot passagiersvliegtuig met twee motoren niet redt, acht Frank ‘klein’. Vliegers van Ural Air bewezen het te kunnen toen ze op 15 augustus 2019 met een Airbus A321, registratie VQ-BOZ, na een vogelaanvaring waarbij beide motoren uitvielen, een noodlanding maakten in een maisveld.

Ineens ging het hard

Aanvullend ging Frank motorzweven bij ZHVC, de Zuidhollandse Vliegclub, waar hij eerder leerde zweefvliegen. Op dat moment was deze nog gevestigd op het Marine Vliegkamp Valkenburg. ‘Een heel leuke locatie, nog met Orions, en daar zaten wij dan tussen’, zegt hij. ‘De complexiteit van een motor erbij betekende niet alleen een mooie volgende stap maar ook dat je er RT, radiotelefonie, bij ging doen en van A naar B kon vliegen.’ Frank wilde vandaaruit een nieuwe stap maken naar Cessna-vliegen. Als gevolg van zijn thuissituatie kwam dat er niet van. ‘Het zakte weg’, stelt hij. ‘Maar omdat ik bekend was met het gebruik van flight simulators en er destijds mijn zweefvliegopleiding mee heb kunnen bekorten, ben ik het vliegen daarmee gaan bijhouden. De simulators werden ook steeds beter en al doende kwam ik tot de bevinding dat er heel veel mogelijkheden in zitten, en dat zeker niet alleen als het gaat om leren vliegen.’

Toen hij eenmaal in contact kwam met Toby Enzerink en Matthijs Tissen van SimFlying, ging het ineens hard. Frank: ‘Ik hielp bij de verhuizing van hun bedrijf van Amsterdam naar Aalsmeer. We zaten daar net toen ik in contact kwam met George die een paar deuren verderop net bedrijfsruimte bij SimFlying had gehuurd. Onze eerste klanten ontvingen we hier. Er is een nauwe samenwerking ontstaan, waarbij wij de grote static sims van hen huren als een klant van ons daarvoor belangstelling heeft en zij op hun beurt de VR-sims bij ons huren als zij een grote groep hebben.’

Vliegen: gefocust op hetzelfde doel

Frank komt terug op zijn ervaringen met zweefvliegen. ‘Er komt heel veel teamarbeid bij kijken’, zegt hij. ‘Alles en iedereen weet wat het doel is: het zweefvliegtuig in de lucht krijgen en alle betrokkenen een rondje laten vliegen. Rouleren is dus heel belangrijk. Juist dat grondwerk vraagt heel veel inzet. Van de vlieginstructeur, de lierman, de kabelrijder, de tiploper en de startofficier. Is de kist weer geland dan moet die weer uit het veld worden gehaald door de op hun beurt wachtende vliegers. Omdat alle betrokkenen gefocust zijn op hetzelfde doel, namelijk zelf een start maken in een zweefvliegtuig, verloopt het teamwork heel effectief.’

‘Die manier van samenwerken vind je ook terug in de grote civiele luchtvaart. Dat gebeurt op basis van CRM, Crew Resource Management, een methodiek die ontwikkeld is om niet-technische vaardigheden voor wat betreft onder andere communicatie, teamwork en leiderschap, te kunnen toepassen. Vliegers die bij KLM op de bok zitten hebben elkaar pas leren kennen in de crewroom. Ongeacht met wie ze vliegen weten ze precies wat ze moeten doen. Dat is er in de zakenwereld niet bij. Bij SimFlying kon ik met hun Boeing 737, Airbus A320 en ATC (Air Traffic Control; LK) aan de slag om daar trainingen te regelen met de focus op het aanleren van die basisteamvaardigheden.’

Het vliegen heel gauw verdiend

Toen zich een farmaceut bij SimFlying aandiende die een nieuw product wilde promoten in een luchtvaartthema, beschouwden Frank en George dat niet als erg boeiend. ‘Ik stelde voor er een teambuildinguitje van te maken met ervaringsgerichte oefeningen’, zegt Frank. ‘Ze waren meteen enthousiast. Samen met George heb ik toen een programma opgezet. Het werd een succesvolle dag en betekende de start om dit met elkaar verder uit te bouwen. Daaruit is SimCoach voortgekomen dat uit twee hoofdtakken bestaat: VR-vliegtraining en Business teambuilding.’

George voegt in: ‘De wettelijke grens om vliegexamen te doen is dat je 45 uur hebt gevlogen. In tien uur leer ik je vliegen, in een half uur leer ik je landen. Onder de duizend euro kan je hier alles al op examenniveau. Bij een gewone vliegschool of -club zijn de meeste mensen zo’n zeventig, tachtig uur bezig voordat ze opgaan voor het examen. Na eerst tien uur vliegervaring bij ons hoef je nog maar voor 35 uur de portemonnee flink te trekken. Dat is toch heel gauw verdiend?’

Ten strengste verboden

Tijdens de eerste les gaat de leerling een vlucht uitvoeren boven de Theems. George: ‘We laten ze daarbij heel erg laag vliegen. In een lesvliegtuig moet je hoger vliegen om oefeningen te kunnen doen, maar in de simulator maakt dat niet uit. Je leert het snelst om van de controls gebruik te maken als je laag vliegt. Vervolgens laat ik iemand ook tussen de gebouwen door vliegen. Je voelt dan heel snel wat de uitslag is en wat er dan gebeurt tussen en met die obstakels. Dat mogen ze later dus nooit meer doen, alleen op dat moment wel. En dat zeg ik ook.’

Frank: ‘Daarna lukt het iedere leerling om heel rustig onder de Tower Bridge door te vliegen. Het is ten strengste verboden, maar in de flight simulator kan het.’ In het verleden is het overigens wel gebeurd.Luitenant Alan Pollock vloog op 5 april 1968 in een Hawker Hunter-straaljager onder de befaamde brug door om te protesteren tegen bezuinigingen op de luchtmacht. De actie leidde tot zijn ontslag bij de RAF.

Denken als een vlieger

En wat als je thuis gaat flight simmen? George: ‘Je moet wel kunnen denken als een vlieger, niet als een flight simmer. Die laatsten kijken vooral naar instrumenten, dat vinden ze spannend. Maar ze kijken niet naar buiten en dat is de grootste fout die je als vlieger kunt maken. Tien procent kijk je binnen, negentig procent buiten. Naar de instrumenten kijk je voor controle. Vanaf je neusstand moet je weten wat alles is: je snelheid, je hoogte, je richting. Dat kan, als je naar buiten kijkt. Hoe denk je dat ze honderd jaar geleden met vliegen zijn begonnen? Toen hadden ze helemaal geen instrumenten en dat ging prima.’ Frank vult aan: ‘Voor het besturen van een jet, en dat is natuurlijk weer een heel ander verhaal, wordt vliegers wel geleerd de instrumenten te volgen en pas naar buiten te kijken bij het laatste stukje van de landing om te controleren of ze goed voor de baan zitten.’

Aan de voorkant

‘Als mensen hier komen lessen, kijken we ook welke richting wellicht een optie voor hen is’, zegt George. ‘Laatst was hier een 19-jarig meisje dat binnenkort opgaat voor selectie bij KLM. Zij was zo goed, leerde zo snel, dat ik haar toch in overweging heb gegeven helikopter te gaan vliegen. Binnenkort heeft ze een gesprek met een vrouwelijke helikoptervlieger zodat ze kan kijken of ze het toch leuker vindt militair vlieger te worden.’ 

Frank: ‘Wij zijn nu ook bezig of we mensen aan de voorkant van een selectieprocedure kunnen valideren of iemand een teamspeler is of niet. KLM zegt: “Wij leiden geen vliegers op, wij leiden gezagvoerders op.” Dat betekent dat je captainsvaardigheden moet hebben. Op het gebied van communicatie, samenwerken, het geven van een opdracht en het geven van informatie, kan je mensen in één dag tijd heel veel leren.’

Dergelijke trainingen vinden logischerwijs plaats in groepsverband. De focus van SimCoach is nu vooral nog gericht op de basisvaardigheden van teams waarvan de arbeidssituatie het effectief samenwerken noodzakelijk maakt. Bij deze trainingen wordt gebruik gemaakt van VR-vliegsimulatoren, professionele vliegsimulatoren, klaslokalen en luchtverkeersleidingsimulaties. Ook kan begeleiding van de teamleden plaatsvinden binnen hun eigen werkveld op kantoor.

Drie groepen

Op grond van het ontbreken van voldoende samenwerkingskwaliteiten, valt tijdens de selectieprocedure bij grote luchtvaartmaatschappijen zo’n vijf tot tien procent af. Beetje jammer als je bij een vliegclub al veel geld in het behalen van je PPL hebt gestopt terwijl je droom was van de lucht te kunnen leven achter de stuurknuppel van een jet. ‘De mensen die op selectie gaan zijn globaal in te delen in drie groepen’, aldus Frank. ‘Mensen die top scoren op zowel vlieg- als captainsvaardigheden. Mensen die meteen afvallen. En dan is er nog een middengroep die net op die ene dag bij die ene instructeur er wel of niet doorheen komt, die om wat voor reden ook wel of niet een beetje wordt geholpen.’

Minder afhankelijk maken

‘Onze opzet is dit voor een kandidaat minder afhankelijk te maken van dat ene moment en die ene persoon’, vervolgt Frank. ‘Dat willen we met AI gaan ondersteunen. Alle parameters die de flight simulator gebruikt om jouw simulatie te draaien, dus hoe hoog je vliegt, met welke snelheid, enzovoort, kan je opslaan en uitlezen. Je kunt dus prima bekijken of je binnen de parameterbandbreedte blijft die van belang is voor goed vliegen. Als je dat na twee of drie vlieglessen niet kunt aantonen, wordt het twijfelachtig of je ooit een vliegershandje krijgt. Ook op zaken als communicatie, doelen stellen, prioriteren, probleemoplossing, flexibiliteit en stressbeheer, kan je oefeningen bouwen. Vervolgens kan je met behulp van een AI-app die checkt hoe je waarop reageert, de snelheid waarmee je dat doet, en wat er is misgegaan, zowel zien of er progressie is bij de kandidaat-vlieger als de data uniform interpreteren.’

Bibberende knietjes

Mensen die eenmaal hun privévliegbrevet op zak hebben, vliegen vaak maar twaalf uur per jaar om het geldig te houden, weten Frank en George. ‘Het blijven amateurs’, zegt George. ‘Altijd zijn ze een beetje nerveus als ze een landing gaan maken, bibberende knietjes. Ze vliegen gewoon te weinig, maken alleen maar circuitjes boven het veld waar hun vliegclub zit.’

Frank haakt erop in: ‘Ze durven niet naar andere velden te vliegen omdat ze dat eng vinden, er zit geen instructeur naast ze en ze zijn niet bekend met dat vreemde veld. De flight simulator van Microsoft is grafisch zo mooi, de hele omgeving die je te zien krijgt is exact zoals die is, dus is het expliciet handig om via die mogelijkheid een onbekend veld waar je toch wel eens naartoe wilt, aan te vliegen. Voor een vliegclub interessant, want dan worden hun vliegtuigen veel meer gebruikt en worden de vliegers steeds meer ervaren wat onder andere de veiligheid ten goede komt.’ 

Ziekenhuisbed

‘Mijn ervaring is dat amateurs eigenlijk nooit goed worden in zijwindlandingen’, vertelt George. ‘Ook instructeurs oefenen er te weinig mee met hun leerlingen. Dat is overigens niet verwijtbaar, want je moet ook maar net zijwind hebben. In een flight simulator kan je het perfect oefenen, tien keer achter elkaar of zo je wilt nog meer.’ De mogelijkheid een flight simulator te leasen bij SimCoach is aanwezig, inmiddels de derde tak van de business van dit bedrijf. Ze zijn verrijdbaar en transportabel. Voor het eerste exemplaar waarover het bedrijf beschikt bouwde George zelf het onderstel, daarbij gebruikmakend van het onderstel van een ziekenhuisbed.

Onder de radar vliegen

Serieus hoeft het er niet alleen maar aan toe te gaan als je besluit plaats te nemen achter de stuurknuppel van een van de flight simulators bij SimCoach. Frank: ‘De fun-kant is er ook, zeker bij bedrijfsuites. Standaard doen wij dan een Maverick-challenge. Tijdens zo’n top gun-missie moet je met een F/A-18 door een dal vliegen waarbij je ervoor zorgt dat je onder de radar blijft. Alle deelnemers vliegen die route een keer of drie, vier. Degene met de hoogste score krijgt een cadeautje.’ George: ‘We hebben hier wel KLM-vliegers gehad die eerder F-16 vlogen. Voor hen was het echt het oude vliegen, ze wisten van geen ophouden. Het is allemaal heel realistisch.’

Vreemde eend

‘Bij SimCoach kan je ook ervaren waarom de helikopter de “vreemde eend” van de luchtvaart wordt genoemd’, vertelt George. ‘Voor wie gewend is aan de stabiliteit van een vliegtuig, is een helikopter een compleet andere wereld. Het verschil? Een vliegtuig is als een auto op de snelweg: laat het stuur los en je blijft stabiel recht vooruitgaan. Een helikopter is als een éénwieler: laat de stick los en je crasht. Terwijl we bij vliegles in een vliegtuig vaak zeggen: “Niet sturen, het toestel doet het zelf wel”, is het in een heli een kwestie van constante concentratie en microcorrecties. Slechts drie procent van de piloten wereldwijd beheerst dit vak. Bij ons begrijp je direct waarom. Wij hebben onze simulator zo ingericht dat wij ook op dit gebied instructie kunnen geven aan geïnteresseerden, inclusief ervaren airline-piloten. Het blijkt namelijk dat ervaring in een vliegtuig geen enkele garantie biedt voor talent voor helivliegen!’

Vlieg-simulator: in een andere wereld

Hoe realistisch het vliegen in de flight simulators wordt ervaren, merkte George ook aan zijn vrouw. ‘Omdat ze de piramides van Gizeh graag wilde zien had ik haar in een Cessna gezet’, zegt hij. ‘Ik had haar ook in een ander type kunnen zetten, maar het werd een Cessna. Ze was helemaal emotioneel, zo echt zag het er allemaal uit. Er was een leerling, dus ik dacht: laat haar maar lekker wat spelevliegen daar terwijl ik me met die man ga bezighouden. Dat ging goed totdat ik haar ineens hoorde gillen. Wat was er gebeurd?! Ze vloog te langzaam, was gaan stallen en nu aan het neerstorten. Het was zo levensecht voor haar dacht ze werkelijk dacht dat ze doodging. Zo’n kracht heeft een flight simulator. Je komt echt in een andere wereld.’