Veertig jaar geleden ging de iconische film in première, met Tom Cruise in de hoofdrol. Voor de luchtvaartliefhebber was de echte hoofdrol natuurlijk voor die andere Tom: de Grumman F-14 Tomcat. Ter gelegenheid van dit veertigjarig jubileum is de film deze week opnieuw in de bioscoop te zien. Up in the Sky kijkt terug op veertig jaar Top Gun (de film) en 57 jaar Topgun (het US Navy opleidingsinstituut).
Op 16 mei 1986 werd de film in Amerika uitgebracht, na een officiële première in New York op 12 mei 1986. De fans moesten meer dan 35 jaar wachten op het lang aangekondigde vervolg. ‘Top Gun Maverick’ zou oorspronkelijk in juli 2019 uitkomen. Na diverse keren te zijn uitgesteld, gaat de film dan eindelijk op 26 mei 2022 in Nederland in première. De eerste Top Gun film was een groot succes, met meer dan 350 miljoen dollar opbrengst tot en met 2021. Top Gun Maverick uit 2022 bracht nog eens vier keer zoveel op, met een opbrengst van anderhalf miljard dollar. Daarmee was het de meest lucratieve film met Tom Cruise.
Aanmeldingen
In 1986 zorgde de film voor een enorme toeloop in het aantal aanmeldingen van kandidaat-vliegers. Niet alleen in Amerika, bij de US Navy en de US Air Force, maar ook in Europa. Destijds liftte de Koninklijke luchtmacht mee met de populariteit van de film, door in de personeelsadvertenties er naar te verwijzen. Hoewel de luchtmacht aanzienlijk minder vliegers nodig heeft dan 25 jaar geleden, is Defensie nog altijd naarstig op zoek naar gekwalificeerd personeel.
Top Gun of Topgun
“Top Gun” bestaat echt bij de US Navy, maar het is géén competitie tussen piloten. Bovendien wordt het geschreven als Topgun, één woord dus. Topgun werd in 1969 opgericht als “Fighter Weapons School”, om gevechtsvliegers van de US Navy bij te scholen in het luchtgevecht. Tegenwoordig is Topgun onderdeel van opleidingsinstituut NAWDC (Naval Aviation Warfighting Development Center) op de vliegbasis Fallon. Hoewel de gevechtsvliegtuigen van de US Navy vliegen vanaf vliegdekschepen, ligt Fallon midden in de woestijn van Nevada. Het omringende oefengebied is dunbevolkt, dus hebben weinig mensen last van lawaai. In 1986, toen de film werd opgenomen, was Topgun overigens nog gehuisvest op Naval Air Station Miramar, vlakbij San Diego.
MiG-28?
De MiG-28 heeft nooit bestaan. De “MiG-28’s” uit de film zijn in werkelijkheid F-5E’s. Dit type wordt sinds begin jaren ’80 al gebruikt als “adversary”, oefenvijand. Zo vloog VFC-13 jarenlang met de F-5 vanaf Fallon, totdat het squadron eind 2022 overschakelde op de F-16. Tegenwoordig opereren VFC-204 (bij de US Navy) en VMFAT-401 (bij de US Marines) nog steeds de F-5 in de rol van oefentegenstander. De toestellen zijn vaak beschilderd in camouflage van mogelijke vijanden van de Verenigde Staten. Verschillende F-5’s hebben wel een rode ster op de staart, “net als in de film”. Er is zelfs één zwarte F-5, precies als de MiG-28 uit de film!
Adviseurs
Eén van de adviseurs namens de US Navy was zelf instructeur bij Topgun. Dave Baranek was RIO op de F-14 Tomcat (een RIO of Radar Intercept Officer is de man achterin, zoals ‘Goose’ in de film). In 1985 werd Baranek instructeur bij Topgun op NAS Miramar. Hij fotografeerde ook veel en heeft tijdens zijn vluchten veel fraaie opnames kunnen maken. Over zijn carrière bij de US Navy schreef hij ook meerdere boeken. Baranek zelf noemt de film “een standaard buddy film. Geen documentaire maar fictie, met realistische elementen.”
MiG-killer
Een andere adviseur was Pete “Viper” Pettigrew. Pettigrew was tijdens de opnamen van Top Gun gepensioneerd vice-admiraal, maar werd door Paramount tijdelijk aangesteld als technisch adviseur. Pettigrew was een ervaren gevechtsvlieger, die in 1972 met zijn F-4 Phantom een Vietnamese MiG-21 neerschoot. Zijn callsign (Viper) werd “geleend” voor één van de instructeurs uit de film. Pettigrew zelf kreeg een klein rolletje in de film, als “older man date” van Kelly McGillis tijdens de scène in de officiers club. Pettigrew overleed in 2024 op 82-jarige leeftijd.
Laagvliegen
Een aantal van de laagvlieg-scenes is opgenomen in de ‘Rainbow Canyon’ in Californië. Deze kloof was onderdeel van een militaire laagvliegroute door Death Valley National Park. Omdat in deze canyon ook scenes van Star Wars zijn opgenomen, is de kloof bekend als ‘Star Wars Canyon’ of ‘Jedi Transition’. Tot en met 2019 werd deze laagvliegroute vrijwel dagelijks gebruikt door militaire gevechtsvliegtuigen, met name van de US Navy en de USAF. Na een fatale crash in augustus van dat jaar is het vliegers niet meer toegestaan om door de canyon te vliegen en is er een restrictie op de vlieghoogte van minimaal 1500 voet AGL.
Piano
De bar waar de bekende pianoscène is opgenomen (Maverick en Goose zingen samen onder andere ‘Great Balls of Fire’) bestaat echt – en je kan er gewoon een tafel reserveren! De “Kansas City Barbeque” (sic) is een grill-restaurant in San Diego. Sinds de opnamen noemt het restaurant zich ook wel “Top Gun Bar”. In 2008 brandde het restaurant bijna volledig af, maar na een verbouwing ging het een half jaar later weer open. De inventaris ging grotendeels verloren, maar de beroemd geworden piano kon gered worden.
Legendarisch
De F-14 Tomcat was volgens velen al een legendarisch toestel voordat de film uitkwam, maar de film heeft er zeker aan bijgedragen. In Top Gun Maverick komt de Tomcat nauwelijks nog voor. In de nieuwe film vliegt Pete Maverick met de F/A-18F Super Hornet, een toestel met net wat minder uitstraling dan de Tomcat. Echte F-14’s vlogen er alleen nog in Iran. In 2006 stopte de US Navy met operationele Tomcat-vluchten. Om te voorkomen dat Iran reserve-onderdelen zou krijgen, zijn bijna alle Amerikaanse F-14’s daarna gesloopt. Er staan alleen nog enkele toestellen in musea of in opslag in de woestijn. Na de bombardementen van Israël en de Verenigde Staten op Iran, zal er van de laatste operationele Iraanse Tomcats weinig over zijn gebleven.
Hoop
Een klein sprankje hoop is er wel voor de liefhebber die ooit een Tomcat in de lucht hoopt te zien. Eind vorige maand is een wetsvoorstel aangenomen in de Amerikaanse senaat, met als informele naam de “Maverick Act”. In het wetsvoorstel wordt toestemming gegeven om drie F-14D Tomcats uit de opslag te halen en over te dragen aan het U.S. Space & Rocket Center, een museum in Huntsville, Alabama. Het doel: restauratie en daarna tentoonstellen van één of meer toestellen. Opmerkelijk is wel, dat ook reserve-onderdelen beschikbaar worden gesteld “zodat één van de toestellen weer terug kan worden gebracht naar vliegende staat.” De strike beperkingen die er golden rondom Tomcats en reserve-onderdelen, worden hiermee iets minder streng. De vermoedelijke vernietiging van de Tomcats van aartsvijand Iran, zal hier ongetwijfeld mee te maken hebben. Het voorstel moet overigens nog wel langs het Huis van Afgevaardigden
En dan is er ook nog 13 mei, “Top Gun Dag”. Zo’n twintig jaar geleden is Top Gun Day bedacht door een Amerikaanse fan van de film. Dankzij sociale media is Top Gun Day steeds bekender geworden. Volgens de website van Top Gun Day is deze dag vooral bedoeld ‘om quotes uit Top Gun te citeren, een pilotenbril te dragen en doen alsof je straaljagerpiloot bent’. De premièredatum van de film was alleen niet op 13 mei, maar op 16 mei 1986. Dat is gewoon een foutje geweest van de bedenkers, geven ze toe op hun website.
F-14A Tomcat van NSAWC (“Topgun”) © Leonard van den Broek 
F-14B Tomcat van VF-103 “Jolly Rogers” in 2000 © Leonard van den Broek 
NAS Fallon, Nevada. Twee van NSAWC’s F-14A Tomcats © Leonard van den Broek 
VX-9 is de testeenheid van de US Navy en beschikte over enkele F-14 Tomcats © Leonard van den Broek
