Aanmelden voor een opleiding tot piloot met baangarantie, twee jaar intensief trainen, examens halen en vervolgens… geen contract. Dat is momenteel de realiteit voor een groep afgestudeerde MPL-piloten van Transavia. Door geopolitieke spanningen, stijgende olieprijzen en onzekerheid in de markt trapt de luchtvaartmaatschappij voorlopig op de rem.
Transavia: ‘Het gaat om uitstel, niet om afstel’
Dat een groep recent afgestudeerde piloten voorlopig nog niet aan de slag kan, bevestigt Transavia zelf. ‘Op dit moment kunnen we helaas geen concrete startdatum geven voor deze groep’, zegt een woordvoerster van Transavia tegen Up in the Sky. ‘Dat hangt samen met meerdere factoren, waaronder de huidige marktomstandigheden en ontwikkelingen binnen de sector. Het gaat nadrukkelijk om uitstel en niet om afstel.’ De boodschap biedt perspectief, maar weinig duidelijkheid. Volgens Bas van Lier van House of Pilots staat de situatie niet op zichzelf, maar past die in een breder patroon dat hij in de markt ziet ontstaan. Volgens hem wordt het voor airlines steeds lastiger om hun planning af te stemmen op de marktomstandigheden.
Boekingsgedrag en geopolitieke spanningen
De onderliggende oorzaak van die verschuiving ligt volgens Van Lier in het veranderde boekingsgedrag van reizigers. Waar luchtvaartmaatschappijen voorheen relatief vroeg in het seizoen inzicht kregen in bezettingsgraden, is dat patroon volgens hem fundamenteel veranderd. ‘Na corona hebben we gezien dat die vakantieboekingen veel later gepland worden, dus dat betekent dat in de maanden mei, juni, juli de airlines nog veel van hun boekingen dan pas binnenkrijgen. En vaak is dat op basis van last minutes. Daarbovenop komen de externe factoren zoals geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten, met als gevolg hogere olieprijzen die de kostenstructuur beïnvloeden. Die verschuivingen en factoren hebben directe gevolgen voor de manier waarop capaciteit wordt gepland, omdat luchtvaartmaatschappijen minder tijd hebben om vraag om te zetten in operationele inzet.
Ook routes die vanwege veiligheidsredenen geschrapt moeten worden, leiden ertoe dat veel luchtvaartmaatschappijen omzet mislopen. Juist dat onzekere karakter maakt volgens Van Lier dat sommige airlines terughoudend worden in het vastleggen van instroom en capaciteit.
‘Never waste a good crisis’
Die onzekerheid vertaalt zich niet alleen in vertragingen bij de instroom van piloten, maar ook in strategische keuzes binnen luchtvaartmaatschappijen zelf. Volgens Van Lier opereren airlines in een spanningsveld tussen vraag, kosten en flexibiliteit, waarbij operationele beslissingen zoals routeplanning en frequenties nauwer worden afgestemd op snel veranderende marktomstandigheden. Hij ziet ook dat de huidige situatie past binnen een bredere cyclus die de luchtvaartsector al langer kenmerkt, waarin periodes van krapte en overschot elkaar afwisselen en eerdere crises vaak werden gevolgd door relatief snel herstel. Tegelijkertijd speelt ook strategisch gedrag van airlines een rol in de manier waarop zij met dergelijke schokken omgaan. ‘Never waste a good crisis’, zegt hij.
Volgens Petter Hörnfeldt, bekend van Mentour Pilot, kan de huidige situatie ook juist gunstig uitpakken voor luchtvaartmaatschappijen. ‘Er zijn airlines die niet alleen onverschillig zijn ten opzichte van deze brandstofcrisis, ze profiteren er zelfs van’, zegt Hörnfeldt in een recente analyse. Volgens hem kan de huidige crisis juist uitpakken als versneller van structurele marktverschuivingen. Waar hogere kosten op het eerste gezicht druk zetten op marges en ticketprijzen, ontstaat tegelijkertijd ruimte voor grotere maatschappijen om hun prijzen te herzien en minder rendabele capaciteit uit de markt te halen. In dat speelveld verschuift de nadruk van volumegroei naar winstgevendheid per stoel, waarbij vooral maatschappijen met sterke netwerken profiteren van de herwaardering.
Forecast
Tegenover de huidige onzekerheid staat volgens Van Lier een structureel tekort aan luchtvaartpersoneel op de lange termijn. Op basis van forecasts van onder meer Boeing en Airbus wordt wereldwijd een sterke groei in luchtverkeer verwacht richting 2040 en 2045. ‘Dan zie je dat er wereldwijd bijna 700.000 piloten nodig zijn’, zegt hij. Die vraag wordt volgens hem gedreven door drie factoren: groei van luchtverkeer, vervanging van gepensioneerd personeel en uitbreiding van de wereldwijde vloot. ‘En dan heb ik het nog niet over cabinepersoneel of technici die nodig zijn.’
MPL-klas
Voor de groep afgestudeerde piloten betekent deze mismatch tussen korte en lange termijn vooral praktische onzekerheid over hun start in de cockpit. Tegelijkertijd wil Transavia deze piloten behouden. Door de instroom tijdelijk op te schorten, probeert de maatschappij de flexibiliteit te bewaren om snel op te schalen zodra de omstandigheden verbeteren. Bovendien zegt Transavia: ‘Dit besluit doet niets af aan onze commitment aan de MPL-opleiding of de lange termijn behoefte aan piloten. Wel kijken we, zoals veel luchtvaartmaatschappijen momenteel doen, kritisch naar timing, capaciteit en geopolitieke ontwikkelingen en de impact daarvan.’
De groep die nu op de rem staat, komt voort uit het Multi Pilot License-programma (MPL) van Transavia, waarin studenten in ongeveer twee jaar worden opgeleid tot First Officer. ‘Een gemiddelde opleiding kost ongeveer €120.000 – bij Transavia betaal je slechts €65.000’, meldt de maatschappij op haar website. In ruil daarvoor verbinden studenten zich aan Transavia en worden zij binnen het programma opgeleid.
