Menig luchtvaartenthousiast kent hem als een van de verkopers bij de AviationMegastore. Ruim 31 jaar werkt Marcel van der Willik nu bij deze zaak, de voormalige Luchtvaart Hobby Shop. In het eerste deel van dit interview vertelde hij hoe hij van luchtvaartliefhebber uitgroeide tot specialist in vliegtuigschaalmodellen. In dit tweede en tevens laatste deel komen zijn ervaringen in de in- en verkoop bij een van Europa’s grootste verkooppunten van luchtvaartmodellen aan bod, naast enkele anekdotes over zijn ervaringen met deze artikelen.
Toen Marcel naar aanleiding van een vacature bij – wat toen nog heette – de Luchtvaart Hobby Shop langskwam bij de eigenaar, toen nog Henk Timmers, bleek weldra dat ze op zoek waren naar iemand met verstand van flight simulators op computer. ‘Daarvoor was hij bij mij aan het verkeerde adres’, zegt hij. ‘Er was echter ook wel interesse in iemand die veel met vliegtuigschaalmodellen wilde doen. Hij kon mij wel in dienst nemen als parttimer maar dat ging voor mij als kostwinner met een huis en een startend gezin niet werken. Toen zijn we uit elkaar gegaan.’
Proeftijd werd 31 jaar
‘Al gauw wilde Henk opnieuw met mij praten; ik had immers ervaring in de handel in vliegtuigschaalmodellen’, vervolgt Marcel. ‘Dus ging ik opnieuw naar hem toe. Bijna weer kwamen we er niet uit. Maar omdat ik heel graag in deze business wilde blijven, stelde ik voor dat hij mij een proeftijd van drie maanden gaf, waarin ik er zowel aan kon wennen om in een winkel te werken als kon bewijzen dat ik voldoende extra omzet kon genereren om de aanstelling van een fulltimer te rechtvaardigen. Henk wilde dat wel aanzien. De rest is geschiedenis. Afgelopen december zat ik er 31 jaar.’
Van dijkhuisje naar Europees begrip
Het in een dijkhuisje gevestigde zaakje waarin alles begon bevond zich tegenover de plek waar de AviationMegastore nu is gehuisvest. ‘Van een bescheiden, omgebouwde dijkwoning groeide de Luchtvaart Hobby Shop uit tot een enorme megastore met zo’n 60.000 producten’, zegt Marcel. ‘In die begintijd hadden we van alles maar één stuk in de winkel staan. Was iets verkocht dan werd dat op een lijst bijgehouden; later die dag ging iemand met die uitgeprinte lijst naar de ondergelegen kelder om de betreffende “broertjes en zusjes” daar te halen en weer in de winkel te leggen. Uiteindelijk kende de hele luchtvaartwereld ons.’
Vandaag de dag beschikt de AviationMegastore over zowel een fysieke winkel als een webshop. ‘Een perfecte combi, waarbij de winkel tevens magazijn is’, aldus Marcel. ‘Tijdens de coronapandemie maakten we mee hoe het is een zaak te runnen, waarin we ongestoord konden orders picken, want aanloop van klanten was er niet. Alhoewel…’ Met een brede lach vervolgt Marcel: ‘Klanten die in de winkel zes modellen naast elkaar zetten om ze vervolgens met een vergrootglas te bekijken, kwamen aan de deur om een model op te halen en buiten, onder het afdak van de ingang, te controleren.’
Pas drie maanden later
Dat een besteld model niet wordt opgehaald maken ze nooit mee in de AviationMegastore. ‘Alles wat is besteld is betaald’, zegt Marcel. ‘Bij pre-orders moet een klant soms wel negen maanden of een jaar wachten. Is zo’n model er eenmaal, dan staan sommige klanten al een uur later bij ons op de stoep. Toen bekend was dat een van Transavia’s A321neo’s in retro-livery zou worden afgeleverd, wilden we daarvan graag bij aankomst het schaalmodel op voorraad hebben – dat verkoopt het beste. Een week voordat de machine voor het eerst op Schiphol landde, hadden wij de metalen diecast vliegtuigmodellen binnen. Maar daar stond de naam van John Block nog niet op, evenmin als op het moment waarop het toestel de wielen hier op de grond zette.
Pas drie maanden later, tijdens het jubileumevenement van Transavia, werd deze onthuld. De serie, een zogenaamde limited edition, verkocht zo snel dat we besloten een tweede serie te laten maken. Toen eenmaal duidelijk was dat de retromachine naar John Block was vernoemd, heb ik meteen contact opgenomen met de fabriek in China: of die naam alsnog op de modellen kon worden geprint. Gelukkig was dat geen groot probleem.’ Marcel trekt zijn wenkbrauwen op. ‘Naar mijn idee wordt de term limited edition wel heel snel op een doosje gedrukt. Made in China en limited editions zijn voor mij tegenstrijdigheden. Het is onvoorstelbaar wat er maandelijks in zo’n Chinese die-castfabriek van de band rolt.’
Wat gaan ze doen?
‘Je ziet steeds vaker aparte kleurenschema’s verschijnen’, vertelt Marcel. ‘Bijvoorbeeld naar aanleiding van een filmserie, het WK voetbal, Star Wars en natuurlijk ook jubilea van de betrokken luchtvaartmaatschappijen zelf. Soms krijg je van tevoren van een airline te horen waarmee ze bezig zijn, zodat de schaalmodellen te koop zijn op het moment dat een toestel naar buiten komt rollen – wel zo leuk voor de luchtvaartenthousiasten. Het gebeurt dat je ervoor moet tekenen dat je de informatie niet naar buiten brengt. Er zijn er ook die niets laten weten, waaronder KLM, die als oudste luchtvaartmaatschappij ter wereld de leeftijd van honderd jaar bereikte. Iedereen zat te speculeren: wat gaan ze doen? Het moest een spektakel worden, maar ja… helaas.’
Het jubileum van KLM dat groter had mogen zijn
‘Omdat ik bij KLM wel een aantal connecties heb, kwam ik er toch achter dat er 100 op de romp zou komen te staan. Ik vroeg meteen ook of dat getal op meerdere toestellen zou worden gezet. Nee, alleen de PH-BKA, KLM’s eerste Boeing 787-10, kreeg een enigszins feestelijk jasje aan, de rest kreeg de kleine stickers met het getal 100 opgeplakt.’ Marcel schudt zijn hoofd. ‘Mees Jansen bracht destijds een voorstel in met een meesterlijke blend van alle liveries waarmee de jarige door al de jaren heen heeft gevlogen. Daar kwamen zoveel enthousiaste reacties op! Dat schema had op een echt toestel moeten zitten’, verzucht hij.
‘KLM zou daar echt mee hebben gescoord. De aandacht die er dan komt in het nieuws en in alle luchtvaartmedia zonder dat een airline daarvoor verder iets hoeft te doen. Dat pakte het quasi-100-jarige British Airways in datzelfde jaar wel beter aan met vijf van haar machines in een old school livery. Van dat ontwerp van Mees hebben we destijds toch snap-fit-modellen laten maken, in plastic, dat wel. Op Marktplaats is er nog steeds vraag naar. Als je ziet wat verzamelaars daarvoor willen geven…’
Een echte hit van KLM
De Orange Pride is wel een echte hit gebleken. Marcel: ‘Zowel voor als na de update ging het met de vliegtuigschaalmodellen van KLM’s meest opmerkelijke vliegtuig, de PH-BVA, een Boeing 777-300ER, als warme broodjes over de toonbank. Dat weet je van tevoren. Waar we nog geen idee van hebben is wat KLM gaat doen nu KLM Cityhopper binnenkort zestig jaar bestaat; KLM laat niets los. Er wordt flink bezuinigd.’ Soms hoor ik zeggen dat less is more, maar als er niets is dat op een toestel zit, is dat dan meer?’
Marcel haalt niet begrijpend zijn schouders op. ‘In opdracht van KLM zijn we wel al volop bezig met modellen van de A350, de A321neo, de 787-10, de 777 en de Embraer E2 – hele series. De modellen die in zo’n productieserie voor KLM zijn gemaakt, hebben een J als laatste letter in de registratie, bijvoorbeeld PH-BKJ, of zijn als PH-KLM geregistreerd. De echte naam staat er ook nooit op, dat is altijd City of Amsterdam. Wij krijgen altijd een seintje als KLM een dergelijke opdracht doet. Wij bestellen dan ook voor onze winkel en dan kiezen wij er altijd voor dat zij voorzien worden van de registratie en de eventuele naam. Juist dit soort details vinden luchtvaartenthousiastelingen belangrijk.’
Waarom vakkennis het verschil maakt
Marcel grijpt terug op een herinnering uit zijn IMC-tijd. ‘Bij Austrian Airlines zou de Airbus A310 in dienst worden genomen. Ze wilden modellen hebben, 500 stuks, schaal 1:100. Internet was er nog niet. Austrian leverde ons een tekening aan. Voor de kleuren zijn er codes. Op de tekening stond aangegeven dat de onderkant aluminium moest zijn. Dat kan helemaal niet, dacht ik. Dus liep ik naar de afdeling verkoop. “Ja, dat hebben we van de airline te horen gekregen”, werd mij te verstaan gegeven. “Daar klopt niets van”, zei ik. “Bij die toestellen zit BAC707 aan de onderkant, een vervangende grijze kleur voor gepolijst aluminium.”’
‘Er ging een fax uit naar Austrian. Die contactpersoon was zeer ontstemd. “Het is aluminium”, hield hij voet bij stuk. “Willen jullie even een handtekening van die man dat hij dat bevestigt, anders gaan wij straks de bietenbrug op”, zei ik tegen de verkoop. “Hoe weet je dat zo zeker?”, wilden ze weten. “Airbussen-rompen worden aan de onderkant niet gepolijst; Airbus maakt gebruik van een nieuw soort materiaal. Ze gaan die onderkant zeker niet zilver spuiten, want dat is metallic verf – dat is veel te zwaar voor op een vliegtuig.” Ik was de zeurpiet van de precisie. Toch werd mijn bevinding weer gecommuniceerd met Austrian.’
500 nieuwe
‘Die contactpersoon reageerde opnieuw pissed off. “Ik zie vanuit mijn kantoorraam toch zelf dat het aluminium is”, stelde hij. Ja, toen vlogen ze daar nog met de DC-8 en de DC-9; polijsten was bij die machines nog wel mogelijk. Maar prima dan, we leverden die A310-modellen met een aluminium onderkant. Toen brak de grote dag aan waarop het toestel in Wenen werd afgeleverd, een hele ceremonie waarbij de modellen werden uitgedeeld aan de relaties. Tja, probleem… “Dit is eraan voorafgegaan”, stelde ik. Vervolgens zijn er 500 nieuwe besteld. Het is echt belangrijk mensen in dienst te hebben die feeling hebben met de luchtvaart en verstand van de materie. Maar ja, als een klant het anders wil en zegt: “Kan me niet schelen, het moet zo? Tja, dan doe je het zo. Klaar.’
Een MD-11 met een verhaal
Marcel attendeert op een MD-11-model uit zijn collectie. ‘Door hetzelfde bedrijf dat de displaymodellen voor McDonnell Douglas produceerde, hebben wij op eigen initiatief een displaymodel laten maken van de Martinair-MD-11, een vliegtuigtype waarop Henk zelf vele jaren vloog. Daarvoor is eerst gepolst bij collega’s met behulp van een flyer in hun postvakjes. Er kwamen heel veel enthousiaste reacties op, niet alleen voor de MD-11 maar ook voor de Boeing 767. We hebben er bewust geen registraties op laten zetten, sommige vliegers hebben een band met een bepaald toestel. Afgesproken dat als mensen toch een registratie wilden, ik het er wel op zou zetten.’
‘Ook ik kocht destijds zo’n MD-11. Met een omweg is het model opnieuw bij mij terechtgekomen. Eenmaal bij de AviationMegastore in dienst zag ik zoveel van die modellen over de toonbank gaan, ik was er de hele dag mee bezig dat ik er thuis niet veel trek meer in had. In plaats van een vorm van ontspanning werd mijn hobby een verlengstuk van mijn werk. Toen ik met verzamelen begon, was het nog heel moeilijk aan modellen te komen. Als gevolg van mijn werk werd het voor mij een kleine kunst er een heel huis mee te vullen. Dan is het alleen nog een kwestie van domweg kopen en dat is het niet voor mij. Daarom heb ik er toen heel veel weggedaan, waaronder ook dit model. Maar na een ander accent te hebben gegeven aan mijn hobby, kwam ik het drie jaar geleden weer tegen op de beurs bij het Van der Valk Hotel A4 Schiphol. Ik zag de doos met mijn naamkaartje er nog bij en heb het toen voor een vriendenprijsje kunnen terugkopen.’
De schoonmaak
Marcel vertelt over een DC-6B van metaal uit de tijd waarin hij nog op alle aangeboden modellen ja zei. ‘Dat model was van een gezagvoerder van Air Lingus die mij op een beurs had gezien. Hij zei dat hij thuis ook nog wel wat leuks had staan: “Kom maar langs.” In de staart en in de vleugeltips zaten gaatjes, want het model had aan een draadje gehangen. De originele standaard had hij niet meer. Toen heb ik er een van Verkuyl onder gezet, die paste. De vader van die vlieger had een reisbureau in Rijnsburg. Daar stonden nog twee modellen, een Viscount en een DC-8. Enthousiast ging ik erheen. De drie modellen stonden klaar in de gang. Oh nee… die Viscount – helemaal wit uitgeslagen. Wat was daarmee gebeurd? “Ze zaten onder het stof en ik heb geprobeerd ze schoon te maken”, kreeg ik te horen. “Met die Viscount ging dat niet helemaal goed.” Op mijn vraag of dat met afwasmiddel was gedaan, kreeg ik een bevestigend antwoord. Dat is citroenzuur en bijt in op die oude lakken. Ik heb het model toen wel meegenomen, ik kreeg het voor niks mee. Een collega-modeldecorateur bij IMC heeft het toen in KLM-kleuren gespoten.’
Ondergeschoven kindjes
‘Door de tijd heen kunnen ze de modellen steeds preciezer maken, met steeds meer details. Toch vind ik juist die oude originele displaymodellen veel meer hebben. Ik verbaas me soms echt hoeveel modellen op de markt komen. Dan denk ik: er moet toch een moment komen dat die totaal verzadigd is. Helaas zorgen de huidige extreme prijsstijgingen ervoor dat ook de prijzen voor modellen snel oplopen. Maar je hebt verzamelaars die liever een brood minder eten dan inleveren op hun hobby. Commutervliegtuigen blijken dikwijls de ondergeschoven kindjes, ze willen 777’s en 747’s. Maar hoe leuk is het om daar bijvoorbeeld een Embraer 120 bij te zetten. Je ziet het ook bij de airlines. Die pochen graag met hun paradepaardjes en dat zijn de grote machines.’
Nieuwe luchtvaartbeurs in Nederland
Tegenwoordig bestaat Marcels collectie hoofdzakelijk uit vliegtuigschaalmodellen van Vogelaar. ‘Vijf jaar geleden ben ik begonnen met het verzamelen van deze unieke modellen. Ik kende Patrick van Rooijen die voor het eerst een luchtvaartbeurs wilde organiseren. Hij wist dat ik ooit in Amerika op meerdere beurzen had gestaan waar de opzet en uitstraling aanzienlijk verschilden met die in Europa. Daarom vroeg hij mij naar ideeën voor een nieuwe luchtvaartbeurs in Nederland. Al heel gauw zaten we op één lijn. Vanwege mijn werk in de AviationMegastore ben ik niet in het enthousiaste organisatieteam gaan zitten. Wel hebben wij de beurs vanaf het begin gesteund als sponsor.
‘De luchtvaart zit in mijn bloed’
Sinds de laatste jaren ga ik graag mee met het team om de AAFC-beurs door heel Europa te promoten. Daardoor kreeg ik de smaak om beurzen te bezoeken weer te pakken en wel in die zin om echt naar iets speciaals op zoek te gaan.’ Lachend verduidelijkt hij: ‘De modellen van Vogelaar kom je niet veel tegen, dat geeft gelukkig een financiële rem op het verhaal. Voor mij is het zoeken en spitten echt heel leuk. Een tijdje terug kreeg ik een seintje van iemand uit Parijs. Hij had een Varig Electra van Vogelaar met een registratie die ik nog niet in de collectie had. Nu heb ik alle drie de registraties die ooit door hem zijn gemaakt. Daar ben ik echt blij mee.’ Tevreden besluit Marcel: ‘De luchtvaart zit in mijn bloed en loopt als een rode draad door mijn leven. De vele vriendschappen die daarbij zijn ontstaan, vormen voor mij één grote familie. En dat is misschien wel het allermooiste van deze passie.’
