Hoe een Nederlander de laatste F-4 Phantoms van Europa voor de lens krijgt

De Griekse vliegbasis Andravida was eerder dit jaar de locatie voor de vijfde Europese “Phantom Conference“. Deze bijeenkomst van liefhebbers van de McDonnell Douglas F-4 Phantom II (de “Phantom Phans”) vond in het verleden altijd plaats in de Verenigde Staten. Opmerkelijk genoeg is de Nederlandse Coert van Breda direct betrokken bij de organisatie van de Europese PhanCon, Up in the Sky sprak met hem.

‘De F-4 Phantom Society is in 1984 opgericht, voor en door Amerikaanse F-4 vliegers, WSO’s [Weapon System Operator, die achterin zit – LvdB] en onderhoudspersoneel. De jaren tachtig waren de nadagen van de Phantom in Amerikaanse dienst: het toestel werd vervangen door de F-15 en F-16 (bij de USAF) en de F-14 en F/A-18 (bij de US Navy en Marines). De crews werden ook ouder, ze werden omgeschoold op een ander type of gingen richting hun pensioen. De Phantom Society was de verbindende factor voor alle oudgedienden, het organiseren van reünies werd een kernactiviteit van de Society.’

Reünie

‘De “Phantom Conference” (PhanCon) begon als een jaarlijkse reünie, om elkaar te ontmoeten en verhalen van vroeger op te halen. De bijeenkomst was in eerste instantie dus helemaal niet bedoeld voor andere liefhebbers of fotografen. De eerste conferentie die aantrekkelijk werd voor fotografen, zal ergens halverwege de jaren negentig zijn geweest. Voor de meeste leden van de Society was het al langer geleden dat ze een Phantom in levende lijve hadden gezien of gehoord. Het idee was dus om een conferentie te organiseren op een vliegbasis waar nog wél vliegende Phantoms te vinden waren.’

Onbemand vliegend doelwit

Vanaf 1996 had de Amerikaanse luchtmacht al geen Phantoms meer in actieve dienst. Wel gebruikten de US Navy en de USAF de Phantom als “Full Scale Aerial Target” (FSAT). Phantoms werden omgebouwd tot QF-4, zodat ze onbemand konden vliegen. Op die manier werden ze ingezet als vliegend doelwit, onder meer bij oefeningen en tests met luchtdoelraketten.

‘Op Point Mugu in Californië vloog de Navy met de QF-4, de USAF opereerde de QF-4 op de vliegbases Tyndall (Florida) en Holloman (New Mexico). Dus dat waren de locaties waar in die tijd de PhanCons werden gehouden. Ook op Davis Monthan, de opslagplaats voor Amerikaanse gevechtsvliegtuigen in de woestijn van Arizona, waren toen nog veel Phantoms te vinden.’

Phantom Phamily

‘Al jaren is de Phantom natuurlijk een legendarisch vliegtuig, met een bijzondere uitstraling. Niet alleen de mensen die er mee hebben gewerkt, maar ook hun familieleden en andere liefhebbers en fotografen werden lid van de Society. Er is zelfs een naam ontstaan voor iedereen die direct of indirect een band heeft met de Phantom: de “Phantom Phamily”. Behalve vliegers en grondpersoneel, zijn dat ook mensen van wie een familielid (vader of zoon bijvoorbeeld) op de F-4 vloog. Ze willen graag het vliegtuig van dichtbij zien waar hun vader, zoon of ander een tijd in heeft doorgebracht. Zulke deelnemers worden wat mij betreft meteen opgenomen in de “Phantom Phamily”.’

Toen in 2016 de inzet van de QF-4 eindigde, betekende dat ook het einde van de PhanCon als evenement. In september 2016 was er nog één laatste PhanCon op Holloman AFB. Op diezelfde locatie vond in december een “Phinal Phlyout” plaats als groots afscheid. Vanaf dat moment was er in Amerika nog precies één vliegende Phantom, bij het vliegende museum van de Collings Foundation. Elders in de wereld waren nog wel Phantoms in actieve dienst, bij de luchtmachten van onder meer Japan, Zuid-Korea, Griekenland, Turkije en Iran.

Fotografie als bijzaak

‘De organisatie van de laatste Amerikaanse PhanCons was in handen van mensen die wel een passie hadden voor de F-4 Phantom, maar weinig wisten van fotografie. Dat wil zeggen: ze wisten niet hoe de meeste luchtvaartfotografen graag hun platen maken, dus zonder veel mensen rondom het vliegtuig, met de zon in de rug, enzovoort. De bijeenkomsten waren bedoeld als reünie, de fotografie was bijzaak. Toen het idee opkwam om in Europa een PhanCon te organiseren, wilde ik dat wel anders doen. Omdat er bovendien steeds minder mensen zijn die “vroeger” aan de F-4 hebben gewerkt of erin gevlogen hebben, kwam de focus meer te liggen op de fotografische mogelijkheden. Je wilt als fotograaf niet graag de hele dag op één plek te staan. Veel liever ben ik op een vliegbasis gedurende de dag op verschillende locaties, zodat je de toestellen op allerlei manieren mooi kunt vastleggen.’

Aftasten en uitleggen

In 2018 legde Coert het eerste contact met de Griekse luchtmacht, met het verzoek om met een groep fotografen naar Andravida te komen. Uiteindelijk duurde het, mede vanwege Covid, tot 2022 voordat een eerste “European PhanCon” plaatsvond. ‘In het eerste jaar was het nog wel een beetje zoeken naar de juiste vorm en uitwerking. Ze waren wel bekend met het fenomeen “spottersdagen”, bijvoorbeeld tijdens oefeningen als Iniochos. Maar dat zijn honderden fotografen, die op één afgesloten plek staan. Doordat we met een relatief kleine groep zijn, ongeveer 60 mensen, is er vaak meer mogelijk.

Dat was in het begin aftasten en veel uitleggen (‘de fotografen willen graag de zon in de rug hebben!’), maar al snel hadden ze door wat onze wensen waren. Van tevoren had ik al uitgebreid aangegeven wat we wilden, maar in de praktijk blijft het afwachten. Het faciliteren van een groep fotografen is alles behalve hun “core business”, dus je moet gewoon blij zijn met wat er mogelijk is. Er blijft altijd wat te wensen over, het is nooit helemaal perfect. Het is nu eenmaal niet hun primaire taak, zelfs niet hun secundaire of tertiaire taak, om het ons naar de zin te maken. Toch lukt het iedere keer weer, zelfs nu vijf keer op rij, om veel voor elkaar te krijgen.’

Onvoorspelbaar

‘In de loop van de jaren is de samenwerking echt enorm gegroeid, inmiddels hoef ik minder dingen uit te leggen. Wat ik wel heb geleerd, is dat het nooit exact loopt zoals gepland. Nu heeft dat te maken met de onvoorspelbaarheid van de militaire luchtvaart, maar ook zeg maar “de Griekse mentaliteit”. Ik heb inmiddels geleerd dat het niet zinvol is om het plan van een hele dag te delen met de groep, want het loopt toch altijd anders. Dat vraagt misschien wat meer aanpassingsvermogen, niet in de laatste plaats van mijzelf – ik zou ook graag liefst alles tot op de minuut van tevoren willen plannen. Ik zeg nu steeds tijdens de PhanCon tegen de mensen ‘Take it as it comes’, laat je verrassen en geniet van het gebodene!’.

Tattoo

Het hele gezin Van Breda is inmiddels Phantom-minded, ook hier kunnen we dus gerust spreken van een “Phantom Phamily”. Veel vakanties van het gezin Van Breda gingen naar de VS, en werden gepland rondom het bezoeken van “preserved” Phantoms (toestellen die ergens staan tentoongesteld). Beide dochters Van Breda zijn inmiddels ook helemaal besmet door het Phantom virus. ‘Mijn jongste dochter werd 18 en wilde een tatoeage, net als haar oudere zus. Ik vroeg: ‘wat ga je laten zetten dan?’. Ze zei alsmaar ‘Dat weet ik nog niet’, tot op de dag van de afspraak. Toen ze thuiskwam, liet ze de tattoo zien: het was een Phantom silhouet! Ik was serieus ontroerd, en vroeg aan haar ‘Maar waarom dan?’. Ze zei: ‘Iedere keer als we naar een vliegshow gaan, of een vliegtuigmuseum, dan staan we het langst stil bij de F-4 Phantom. Daar vertel je dan het meest over, je hebt het er altijd over. Dus het is ook een onderdeel van mijn leven geworden!’

Dit jaar was het voor het eerst dat de beide dochters van Coert en zijn vrouw meekonden. ‘De oudste kon vaak niet mee vanwege haar opleiding. Ze wilde het zo graag een keer meemaken, dat ze een week pauze heeft genomen van haar opleiding, zodat ze er eindelijk ook bij kon zijn. Het was geweldig dat ze het allebei hebben kunnen meemaken. Er is niets mooiers dan je eigen passie zo te kunnen delen met je kinderen!’

Nieuw: volg Up in the Sky nu ook via Whatsapp!✈️