De vier toekomstscenario’s die KLM presenteerde, hebben de luchtvaartwereld op scherp gezet. Achter de schermen wachten vakbonden en werknemers af welke keuzes de directie daadwerkelijk gaat maken. Chris van Elswijk, voorzitter van vakbond VNC, ziet nu vooral één taak voor de directie. ‘KLM moet verantwoordelijkheid nemen voor eigen strategische keuzes’, zegt hij tegen Up in the Sky.
Financiële problemen bij KLM
De voorzitter ziet wel degelijk dat KLM voor een moeilijke financiële opgave staat. Volgens Van Elswijk heeft hij in zijn 37 jaar in de luchtvaart al meerdere crises meegemaakt. De huidige situatie moet volgens hem dan ook worden bekeken tegen de achtergrond van een sector waarin de kosten oplopen, terwijl luchtvaartmaatschappijen niet alle kosten kunnen doorberekenen aan passagiers. Tegelijkertijd wijst hij erop dat de concurrentiedruk groot blijft: ‘Waar heel veel zaken duurder worden, wordt vliegen soms goedkoper, omdat we elkaar ook gewoon doodconcurreren.’ Daar komt volgens hem het Nederlandse luchtvaartbeleid nog bij. ‘We hebben een overheid die vliegen niet echt stimuleert om het zo te zeggen, maar in ieder geval wel duurder maakt.’
Voor KLM ontstaat daarmee een lastige combinatie: de kosten lopen op, terwijl de maatschappij niet onbeperkt hogere ticketprijzen kan vragen zonder zichzelf uit de markt te prijzen. ‘KLM draait al even stukken minder en in ieder geval financieel niet goed genoeg om de investeringen te kunnen betalen die ze nodig heeft om schoner, stiller, zuiniger te vliegen.’
‘Kaasschaafmethode’
Volgens de voorzitter is de manier waarop KLM in het verleden met financiële problemen omging inmiddels behoorlijk herkenbaar. Wanneer de maatschappij financieel onder druk kwam te staan, volgden gesprekken met de ondernemingsraad en vakbonden, en uiteindelijk onderhandelingen over arbeidsvoorwaarden en reorganisaties. Vaak kwam het volgens hem neer op het verdelen van de pijn. Hij spreekt over de ‘kaasschaafmethode’: iedereen levert iets in en vervolgens wordt geprobeerd de onderneming weer vooruit te helpen.
De vier scenario’s vormen volgens Van Elswijk iets anders dan een klassieke bezuinigingsronde. Het gaat niet simpelweg om de vraag of er minder moet worden aangenomen of welke afdeling kan worden uitbesteed, maar om mogelijke toekomstbeelden van de onderneming als geheel richting 2030. KLM presenteerde op 17 september vier scenario’s die precies die breedte hebben: van een harde koers met moeilijke keuzes en cao-overleg binnen één protocol tot een scenario waarin de relatie met werknemers centraal staat, een sterkere positionering binnen Air France-KLM en een doemscenario waarin uitstel uiteindelijk leidt tot ingrijpen door de moedermaatschappij.
Terug naar de kern
De opvallendste boodschap is niet dat één van de vier scenario’s per definitie moet worden uitgevoerd, maar dat KLM nu zelf duidelijk moet maken welke richting het bedrijf op wil. Van Elswijk verwacht dat de verschillende scenario’s uiteindelijk niet één-op-één werkelijkheid zullen worden. Een combinatie van elementen is volgens hem denkbaar. ‘Misschien zou een mix van alle scenario’s een optie zijn. Dat weet ik niet. Ik vind dat wel een heel lastige. Daar ben ik heel eerlijk in.’ Volgens hem moet de discussie eerst terug naar de kern: hoe krijgt KLM haar financiële positie structureel op orde?
Geen reden tot paniek
De VNC-voorzitter waarschuwt ervoor om de vier scenario’s nu al te behandelen alsof de daarin beschreven maatregelen vaststaan. ‘Ik vind het ook niet verstandig om nu paniek te zaaien.’ Volgens hem is het verschil tussen een scenario en een besluit essentieel. KLM heeft zelf benadrukt dat de vier scenario’s geen voorspellingen, besluiten of plannen zijn, maar bedoeld zijn om mogelijke ontwikkelingen en keuzes richting 2030 in kaart te brengen.
Binnen zijn eigen achterban merkt Van Elswijk dan ook nog weinig onrust. ‘Bij ons heeft het nog geen reacties geregend’, zegt hij. Dat betekent volgens hem niet dat cabinepersoneel zich geen zorgen maakt over de toekomst. Een deel van de werknemers zal volgens hem vooral eerst willen afwachten wat KLM daadwerkelijk gaat doen. ‘Maar ik zou me heel goed voor kunnen stellen dat wat oudere werknemers zeggen van: ja joh, daar gaan we weer, want om de paar jaar is er weer wat aan de hand en dan moet er weer wat gebeuren. Dus men wacht ook af.’
