Voor luitenant-ter-zee “Jones” begon zijn loopbaan bij de Koninklijke Marine met een advertentie in de Veronica Gids. Inmiddels is “Jones” (dit is zijn call sign als vlieger) dertig jaar in dienst en heeft hij gevlogen als navigator op de P-3 Orion, als Tacco op de Lynx en sinds tien jaar is hij vlieger op de NH90. Als één van de weinigen binnen de Koninklijke Marine draagt hij de dubbele wing van vlieger én waarnemer. Vanuit de cockpit van de NH90 ziet “Jones” dagelijks hoe veelzijdig het werk in de maritieme luchtvaart is. ‘Er komt zoveel bij kijken om het allemaal mogelijk te maken’, vertelt hij aan Up in the Sky.
Navigeren op bakens en landpunten
Tijdens de Wereldhavendagen in Rotterdam was de Zr.Ms. Van Amstel afgemeerd aan de Parkkade. Op het helikopterdek van dit fregat stond een NH90 maritieme helikopter, het type dat “Jones” vliegt. Hij vulde ooit een sollicitatieformulier in om bij Defensie te gaan vliegen. De belangstelling was groot en een directe plek bij de luchtmacht zat er niet in. Hij kwam terecht bij de Marine Luchtvaart Dienst (MLD) en belandde op Marine Vliegkamp Valkenburg. Hij werd navigator op de P-3C Orion, destijds het maritieme patrouillevliegtuig van de Koninklijke Marine. Aan boord van de Orion was hij onder meer verantwoordelijk voor de navigatie. ‘Ik moest echt navigeren op bakens en herkenbare landpunten.’
Zijn loopbaan nam vervolgens een bijzondere wending. Na een aantal jaren op de Orion kreeg hij de kans om als tactisch coördinator (TACCO) aan boord van de Lynx-helikopter te werken. Vanuit die positie kwam hij letterlijk en figuurlijk steeds dichter bij de cockpit. In 2007 deed de mogelijkheid zich voor om binnen Defensie door te groeien en de opleiding tot helikoptervlieger te volgen. Daarmee werd hij een van de zeer weinige militairen met twee verschillende vliegkwalificaties. ‘Vroeger was dat normaal, maar tegenwoordig is dat het niet meer’, vertelt hij.
Uiteenlopende missies met NH90
‘Het komt allemaal samen op dat ene moment dat je aan dat bootje laat zien dat je er bent. Tegelijkertijd zien ze een groot marineschip aan de horizon verschijnen en ze denken: “O shit, dit is niet mijn dag vandaag”.’ Juist daar kan de helikopter volgens hem het verschil maken. ‘Grote drugsvangsten zijn de zichtbare successen van dergelijke operaties, maar het werk begint veel eerder met informatie verzamelen, waarnemen, communiceren en op het juiste moment aanwezig zijn.’
De NH90 waarop “Jones” tegenwoordig vliegt, wordt voor uiteenlopende missies ingezet. Al vele jaren speelt de Koninklijke Marine een belangrijke rol bij counterdrugsoperaties in het Caribisch gebied. Bij een melding van een verdachte snelle boot (een “go-fast”) kan een helikopter als de NH90 worden ingezet om het bootje te onderscheppen en tot stoppen te dwingen. Vanuit de lucht wordt gecommuniceerd met het marineschip en kan een arrestatieteam worden ondersteund. “Jones” beschrijft het moment waarop alles samenkomt als een bijzondere combinatie van spanning en overzicht.
Onderzeeboten
De wereld verandert en daarmee verschuiven ook de prioriteiten. “Jones” ziet onderzeebootbestrijding steeds belangrijker worden. ‘Het zijn wel, denk ik, een van de meest krachtige, gevaarlijke, onzichtbare wapens die er zijn op de oceaan’, zegt “Jones” over onderzeeboten. De NH90 beschikt over systemen om onderzeeboten op te sporen, waaronder dipping sonar en speciale sonoboeien. Samen met een fregat kan vanuit de lucht en vanaf het water een beeld worden opgebouwd van wat zich onder de zeespiegel afspeelt. Als het nodig is, kan de NH90 ook een onderzeeboot aanvallen door een torpedo te lanceren. De helikopter wordt daarnaast ingezet voor maritieme surveillance en het volgen van scheepvaart op belangrijke vaarroutes.
Oorlogsmachine als hulpverlener
De veelzijdigheid van de NH90 stopt niet bij militaire operaties. Wanneer de situatie daarom vraagt, verandert dezelfde helikopter in een transportmiddel voor humanitaire hulp. “Jones” maakte dat zelf mee tijdens de aardbeving in Haïti in 2021. Meer recent is in Venezuela ook een NH90 ingezet voor humanitaire hulp na de hevige aardbeving in juni dit jaar. Lokale organisaties en de grotere NGO’s (hulporganisaties) geven aan wat nodig is, waarna de bemanning en het ondersteunende personeel zich daarop aanpassen. ‘In één keer zijn we een groot goederentransportschip geworden met z’n allen.’ De hangar kan worden volgestouwd met hulpgoederen, waarna de bemanning ladingen met netten naar de juiste locaties vliegt. Het laat volgens “Jones” precies zien waarom hij het werk zo interessant vindt. ‘Je schakelt gewoon op het moment dat het nodig is. Dan kijk je gewoon: wat heb je nodig? Dan kun je ook weer terug.’
Groot technisch defect
Diezelfde flexibiliteit vraagt veel van de mensen die de helikopter operationeel moeten houden. Aan boord van een schip is niet zomaar ieder onderdeel of stuk gereedschap beschikbaar. Een groot technisch defect kan op zee veel verdergaande gevolgen hebben dan aan de wal. ‘We hebben altijd aan boord een boordpakket mee’, legt “Jones” uit. Daarin zitten kleinere onderdelen en verbruiksartikelen, maar ook grotere componenten en computers. Toch kan tijdens verre missies niet alles worden meegenomen.
Als een onderdeel ontbreekt, moet ondersteuning vanaf de wal worden geregeld. Voor zeer grote werkzaamheden kan zelfs een tussenstop nodig zijn. Een zwaar component vervangen op een bewegend schip is immers iets anders dan hetzelfde werk uitvoeren op een vaste werkvloer. ‘Als je bijvoorbeeld een zwaar component eraf wilt tillen op een bewegend platform, dan gaat dat niet.’ Soms moet daarvoor worden uitgeweken naar een locatie waar de benodigde kranen of andere ondersteuning wel beschikbaar zijn.
NH90 (met Jones in de cockpit) landt op het dek van Zr.Ms. Van Amstel tijdens de Wereld Haven Dagen © Defensie – Jasper Verolme 
NH90 landt op het dek van Zr.Ms. Van Amstel tijdens de Wereld Haven Dagen © Defensie – Jasper Verolme 
NH90 (met Jones in de cockpit) landt op het dek van Zr.Ms. Van Amstel tijdens de Wereld Haven Dagen © Defensie – Jasper Verolme
Eén helikopter, één team
Juist op zee ontwikkelt zich daardoor een bijzondere band tussen de technici en de helikopter. Op de wal kunnen monteurs de ene dag aan een toestel werken en de volgende dag aan een ander. Tijdens een langdurige missie gaat er echter één helikopter mee. Daardoor leert het team het toestel heel goed kennen. ‘Je weet op een gegeven moment elk detail. Je weet van elk onderdeel of het soms niet goed functioneert, of dat het juist fantastisch werkt.’ Dat kan een belangrijk voordeel zijn wanneer er tijdens een missie een probleem ontstaat. Als de helikopter niet vliegklaar is, kan er niet gevlogen worden, wat de inzetbaarheid van het hele schip beïnvloedt. Zodra er iets kapot gaat, komt het hele technische team in actie.
De monteurs zoeken naar een oplossing en waar nodig wordt logistieke ondersteuning ingeschakeld of in het ergste geval, worden er extra specialisten ingevlogen. Zelfs midden op zee kan ondersteuning worden geregeld. ‘Onze technische collega’s hebben allemaal een houding van “aanpakken!” als ze iets uitdagends tegenkomen. En dat is wel mooi, als je ziet dat iedereen bezig is om te kijken: hoe gaan we dit probleem nu verhelpen?’
Dit artikel is geschreven in samenwerking met collega Leonard van den Broek en aangevuld met zijn fotografie.
