De vakantie staat weer voor de deur. Miljoenen trekken er weer op uit. Een groot deel daarvan kiest ervoor te gaan vliegen. De drukte op het vliegveld, een rolkoffertje waarvan het handvat net boven het pasrek uitsteekt, een verlate vlucht, het gevoel opgesloten te zitten in het vliegtuig: stuk voor stuk zaken die flink wat stress kunnen opleveren en er de oorzaak van kunnen zijn dat iemand door het lint gaat.
Kees Hoekstra maakte het mee met zijn autistische dochter. Tijdens een vlucht van Amsterdam naar Denpasar Bali. ‘Tot aan Kuala Lumpur was er niets aan de hand’, vertelt hij. ‘We vlogen met KLM en mijn dochter vermaakte zich gedurende de twaalf uur durende vlucht prima met het Inflight Entertainment Systeem. Toen wij overstapten in een vliegtuig van Air Asia en eenmaal op onze stoelen zaten, klapte ze meteen het tafeltje naar beneden. Geen scherm. Toen waren de poppen aan het dansen.’
In de houdgreep
‘Mijn dochter werd opstandig, luidruchtig, agressief en heel verdrietig’, vervolgt Kees. ‘Wij zaten midden tussen een groep Chinezen die met elkaar reisden die daar natuurlijk allesbehalve blij van werden. De lieve stewardessen wisten zich geen raad terwijl die Chinezen steeds luidruchtiger begonnen te klagen. Het hele vliegtuig stond op stelten. Ik heb drie uur met mijn dochter in de houdgreep gezeten. Intussen schaamde ik me enorm. Ik kan je verzekeren, die laatste drie uren duurden langer dan die eerste twaalf.’
Verheffend leuk
Dat op vakantie gaan, inclusief vliegen, veel stress oplevert blijkt wel bij kennisname van de uit vier ringen bestaande verliesschijf van O’Conner die model staat voor grote veranderingen in het leven. Vrijwel niemand komt op de gedachte dat de eigen geboorte en de eigen dood voor ieder mens de grootste veranderingen zijn: daar begint en eindigt immers alles mee voor elk individu. De eerste ring wordt hierdoor gevormd. De tweede ring behelst gebeurtenissen die diep in iemands vlees snijden, die de mens tot in het diepst van zijn ziel raken, zoals het overlijden van de levenspartner of een eigen kind, echtscheiding, bedreigende ziekten, natuurrampen, oorlog.
De derde ring bestaat uit gebeurtenissen die samenhangen met opgroeien in het leven waarbij het herzien van oude normen en zich aanpassen aan nieuwe omstandigheden onontbeerlijk is. Voorbeelden: puberteit, menopauze, huwelijk, komst van kinderen, uitvliegen van kinderen, opname in een tehuis. De vierde ring betreft zaken die veel spanning opleveren, zoals aan- en verkoop van een huis, verwikkeld zijn in een rechtelijke procedure en ja, ook: het maken van een buitenlandse reis. Verwonderlijk? Nee, want ook al kan, de prachtige song van Youp van ’t Hek Niemand weet hoe laat het is indachtig, welbeschouwd elke minuut een stap in het onbekende inhouden. Uitgerekend met het op vakantie gaan, met het op reis gaan, wordt dat zeer voelbaar. Daar komt nog bij dat vliegen, hoe verheffend leuk het ook kan zijn, een voor de mens onnatuurlijke beweging is.
Te voorkomen geweest
Of de tv-serie Schiphol Airport die mensen een uniek kijkje biedt achter de schermen van de grootste luchthaven van Nederland geruststellend is? Kees: ‘De focus ligt op incidenten, op alles wat er mis kan gaan. Leuk als amusement, maar zeker niet helpend voor mensen met autisme.’ De met zijn dochter problematisch verlopen vlucht van Kuala Lumpur naar Denpasar Bali vormde voor hem de trigger om de Stichting Vliegen met Autisme op te richten. ‘De hele ellende was te voorkomen geweest met een goede voorbereiding. Ik had haar dan al meteen, nadat de vlucht was geboekt, kunnen vertellen dat we eerst met KLM gingen vliegen en daarna zouden overstappen op een ander vliegtuig van een andere maatschappij, een vliegtuig zonder “tv”. Fotootjes erbij, klaar. Niets aan de hand.’ Kees, die een 1-manszaak runt waaronder behalve de stichting Vliegen met Autisme ook Hidden Disabilities Sunflower valt, vond in Inge Meeuwes-Muis een medestander. Evenals Kees heeft zij een autistische dochter en ook zij was eerder werkzaam in de luchtvaartwereld. Hij had onder meer een baan als supervisor klantenrelaties bij KLM, zij als grondstewardess bij Menzies Aviation.
Nu wel even anders
Het duo stelde het boekje Vliegen met autisme samen waarin het doolhof van alle procedures en mogelijkheden van een vliegreis in woord en beeld duidelijk wordt gemaakt. Alhoewel het specifiek bedoeld is voor mensen met autisme, kan het ook heel nuttig zijn voor mensen die minder bekend of geheel onbekend zijn met alles wat hen te wachten staat bij een vliegvakantie. Met het maken van een planning kan heel veel stress en leed worden voorkomen, wijst ook dit behulpzame boekje uit. Reisdocumenten controleren, een lijst maken van wat mee moet, zijn zaken waaraan iedere reiziger moet denken. Betreft het echter iemand met autisme dan is het onder meer helpend een Hidden Disabilities Sunflower keycord te bestellen en DPNA-assistentie aan te vragen zodat iemand van Axxicom Airport Caddy persoon in kwestie kan begeleiden vanaf de binnenkomst in het luchthavengebouw tot aan het boarden en andersom.
‘De code hiervoor bestaat al sinds 2006, het is een IATA-code’, vertelt Kees. ‘Maar toen ik in 2016 met mijn initiatief begon kende KLM die code niet, Transavia evenmin, idem dito Corendon en TUI. Axxicom kende hem wel, maar zelden werd die code aangevraagd.’ Met een brede smile constateert hij: ‘Dat is nu wel even anders.’ Inge: ‘Bij een aanvraag voor assistentie is het zaak goed aan te geven wat je wilt, bijvoorbeeld van vertrekhal tot grondstewardess of alleen door de security heen helpen.’ In het boekje is sowieso een handige routekaart te vinden aan de hand waarvan een passagier in zes stappen de weg naar zijn vliegtuig vindt vanaf het moment van zijn aankomst op het vliegveld. Een filmpje is er ook.
Beeldvorming the key
Met behulp van lezingen en webinars, een belevingsochtend Aviodrome en speciale tours op zowel Schiphol, Rotterdam The Hague Airport en Maastricht Aachen Airport, brengt het duo allerlei facetten in beeld die iemand kan tegenkomen bij een keus om te gaan vliegen. ‘Beeldvorming is the key’, stelt Inge. Op Schiphol kan aan twee verschillende reguliere tours worden deelgenomen. Bij de ene krijgen de deelnemers gedetailleerd uitleg over security. De andere biedt een kijkje in het KLM-bemanningscentrum. Daar maken de deelnemers een briefing mee en horen ze dat passagiers met speciale wensen worden besproken. Ook zien ze dat de cabin crew precies weet wie waar zit. ‘Dat zorgt voor rust en vertrouwen’, aldus Inge.
Schreeuwen, schelden en rollen
Omdat de security-check heel veel overprikkeling geeft, is die bij die tweede toer beperkt. ‘Het begint al met het worden aangesproken’, zegt Inge. ‘Tegen mijn dochter moet een vreemde echt niet zomaar even gaan praten, hoe lief ook bedoeld. Vaak stellen mensen meerdere vragen achter elkaar: je gaat vliegen hè, waar naartoe, vind je het leuk? Op zoveel vragen tegelijk antwoord moeten geven geeft ruis: waar moet je beginnen? Ook het aangeraakt worden kan problemen opleveren. Idem het gesnuffel in handbagage waar vertrouwde spulletjes in zitten die misschien niet mee het vliegtuig in mogen.’ Voor mensen zonder autisme kunnen dit soort zaken al problemen opleveren, zij het dat daarbij de kans niet aanwezig is dat dit resulteert in overprikkeling met een mogelijke meltdown als gevolg. In dat geval kunnen zich uitingen voordoen als schreeuwen, schelden, hard huilen, op de grond liggen en rollen. Ook bij de dochter van Kees was duidelijk sprake van overprikkeling toen ze in de machine van Air Asia een andere situatie aantrof dan in die van KLM. Kees: ‘In de media kom ik geregeld voorbeelden tegen van passagiers die gedrag vertonen waarbij ik niet uitsluit dat het een kwestie was van een meltdown als gevolg van overprikkeling.’
Kunnen meedoen
Inge kijkt bedenkelijk als ze memoreert dat mensen zich vaak met de beste bedoelingen gaan bemoeien met iemand die een meltdown krijgt. ‘Dat zijn nog weer meer prikkels’, zegt ze. ‘Richt je op de begeleiders die meereizen, die kunnen vertellen wat nodig is in een dergelijke situatie.’ Opgemerkt zij dat veel mensen met autisme nooit een meltdown zullen krijgen. ‘Ieder mens is anders en dat geldt evenzeer voor mensen met autisme’, benadrukt Inge. ‘Wat wij vooral graag willen is dat ook zij benaderd worden als normale, volwaardige personen. Wij beogen dat zij gewoon kunnen meedoen in het leven, ook in geval zij gaan vliegen.’
Angst om te vliegen of vliegangst
‘Onze groepstours vinden altijd op een zondagmiddag plaats. Dan is het relatief het rustigst’, vertelt Kees. Met een lach voegt hij eraan toe: ‘Nee, niet ’s nachts want dat is niet realistisch. In de zomer trouwens ook even niet met al die drukte. Voordat je het weet ben je iemand kwijt en dat is niet wat we willen.’ Een groep bestaat uit ten hoogste vijftien personen. De tour duurt maximaal twee uur. Als het iemand te veel wordt kan die altijd tussentijds stoppen. ‘Het is wel eens voorgekomen dat iemand voor een derde keer kwam. Inmiddels heeft de man gevlogen.’ De deelnemers zijn te onderscheiden in drie categorieën. Kees: ‘Allereerst mensen die heel graag willen vliegen maar het niet aandurven. Dan zijn er mensen die al geboekt hebben en vervolgens niet meer kunnen slapen. Bij deze beide categorieën ontstaat de angst aan het begin van het proces, aan de voorkant. Rest de categorie met vliegangst als gevolg van een slechte ervaring tijdens een vlucht maar die toch nog eens wil vliegen, veelal omdat het niet anders kan. Niet vliegen betekent in dat geval niet mee kunnen op vakantie of een probleem krijgen met het werk.’
KLM-jasje aan
Tijdens de deelname aan een tour is langdurig in de rij staan er niet bij. ‘We beschikken dan over een eigen lane’, verduidelijkt Inge. De tours vinden plaats in samenwerking met KLM. ‘Daarom doen we de tour in Vertrekhal 2. Weten we echter dat een aantal mensen bij Transavia heeft geboekt, dan gaan we ook nog even naar Vertrekhal 1. Toen er onlangs iemand was die met easyJet zou gaan vliegen, zijn we ook nog naar Vertrekhal 3 gegaan. Alles om mensen zoveel mogelijk vertrouwd te maken zodat ze ontspannen het vliegtuig in kunnen.’ De meeste van de deelnemers zijn ouders met een autistisch kind. Inge: ‘Voor die kinderen maken we het heel leuk. Even een KLM-jasje aan, even achter de balie en een kofferlabel vastmaken met het inchecken. Aan de ouders merk je dat ze het heerlijk vinden dat er een stuk zorg van hen wordt afgenomen.’ Kees noemt als voorbeeld een autistisch meisje dat door haar moeder naar de rondleiding werd gesleept. ‘Aan het eind van de tour vroeg ze hoe je stewardess kunt worden.’ Met volwassen autisten ligt het allemaal wat moeilijker. In tegenstelling tot de kids die zich vertrouwd weten met de ouders, moeten die het alleen doen. Een individuele tour die bovendien heel gericht kan worden gemaakt, is dan een mogelijkheid.
Dat wil je niet
‘Elk mens heeft ergens wel een beeld bij’, zegt Kees. Hij geeft als voorbeeld dat een passagier ervan kan uitgaan dat hij tijdens de vlucht niet van stoel hoeft te veranderen. ‘Iemand zonder autisme zal er in zo’n situatie niet gauw een punt van maken als zich aan boord een situatie voordoet die een wissel noodzakelijk maakt, terwijl dit voor iemand met autisme reden voor paniek kan zijn omdat het niet overeenkomt met wat hij zich had voorgesteld. Alles zoveel mogelijk en continu tot in detail en in alle rust uitleggen, is het beste wat je kunt doen, dat werkt het beste.’ Inge: ‘Wat je moet zien te voorkomen is dat iemand in paniek raakt. Dat wil je niet in een vliegtuig.’ Kees brengt een autistische jongen in herinnering: ‘Vlak voordat er geboard zou worden vond er een gate-wisseling plaats. Dat is voor zo’n kind funest. De hersenen kunnen de info niet meer aan en dan slaat zo’n knul op hol. Hij ging stewardessen slaan. In dit geval nam de vader zelf het besluit dat dit het niet meer ging worden. Hij is samen met zijn zoon van boord gegaan.’
Snel onder controle
Soms denkt iemand er goed aan te doen een korte vlucht te maken als voorbereiding op een lange vlucht. ‘Niet doen!’, adviseert Kees. ‘Doe je dat bijvoorbeeld naar Londen dan ga je als een gek omhoog, zit je vijftien minuten op kruishoogte waarna je als een gek weer naar beneden gaat. Grote kans ook nog eens dat je in de holding belandt. Zeker bij vervelend weer zijn die rondjes niet leuk.’ Inge benadrukt nogmaals het feit dat iedereen anders is en dat autistische mensen daarop zeker geen uitzondering vormen. ‘Zo vindt Kees zijn dochter turbulentie heel leuk, die van mij absoluut niet. Zij is dan echt superangstig. Ze voelt werkelijk alles in haar lijf. Met behulp van ademhalingsoefeningen, haar in mijn hand laten knijpen, meegebrachte knuffels en een handwaaiertje, lukte het de situatie weer heel snel onder controle te krijgen.’ In haar stem klinkt overtuiging door als ze vervolgt: ‘Als ouders wil je ook wel eens met je gezin naar een andere bestemming dan almaar datzelfde huisje op diezelfde stek. Dat is ook leuk voor de eventuele broertjes en zusjes. Wij willen voor iedereen van het vliegen een mooie ervaring maken. Het is prachtig, zelfs magisch als je met elkaar grenzen kunt verleggen.’
Vijftigste tour
‘Iedereen die prikkelgevoelig is, is welkom bij ons’, stelt Kees. ‘Het is mogelijk met ons te chatten alleen is dat geen kwestie van 24 uur per dag meteen antwoord krijgen omdat we anders helemaal geen tijd meer voor onszelf hebben.’ Inkomsten komen van de webshop en van tourtickets à € 17,50 per stuk. ‘Het blijft lastig financiële steun te krijgen voor onze activiteiten. De reactie is toch vaak: als mensen lekker willen vliegen prima, maar daaraan ga ik mijn geld niet uitgeven, ik doneer liever aan een stichting die zich bezighoudt met het tegengaan van ernstige ziekten. En Schiphol, KLM of Transavia zeggen ook niet: hier heb je € 20.000. Wij moeten de eigen broek ophouden.’ Op 21 september a.s. organiseren Kees en Inge de vijftigste groepstour op Schiphol. Belangstelling is er genoeg: keer op keer staan er zo’n zestig tot tachtig gegadigden op de wachtlijst.
Nu te bestellen: Transavia's Retro A321neo!🤩
Pre-order nu in de nieuwe webshop! Let op: limited edition, dus wees er snel bij!
Verschillend
