De Boeing 777 van Malaysia Airlines onder vluchtnummer MH17 stortte in 2014 neer in Oost-Oekraïne. Het toestel werd geraakt door een luchtdoelraket die afkomstig was uit het oorlogsgebied in Oekraïne. Wat heeft de MH17-crash de afgelopen jaren teweeg gebracht in de burgerluchtvaart?
Crash
Aan boord van de Boeing 777-200ER waren bijna 300 passagiers, van wie 193 met de Nederlandse nationaliteit. Alle passagiers kwamen om bij de crash nabij het Oekraïense dorp Hrabove. Uit onderzoek van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) bleek dat het toestel werd neergehaald door een buk-raket zoals in de onderstaande animatie van de OVV te zien is.
Overvliegen
De vlucht van Malaysia Airlines vloog over het conflictgebied in Oost-Oekraïne op zo’n tien kilometer hoogte. Net voor het Oekraïense luchtruim zette het toestel een stijging in om boven het reeds gesloten luchtruim te vliegen. Boven de 10 kilometer (32.000 voet) was het luchtruim opengesteld voor civiel verkeer. Die dag vlogen ook andere vliegtuigen nabij vlucht MH17.
Al snel kwam de vraag naar boven of het wel veilig genoeg was om boven het rebellengebied te vliegen, ondanks de minimale hoogte van 10 kilometer.
Risico’s
Over de veiligheidssituatie van het luchtruim boven Oekraïne was duidelijkheid, zo bleek uit een brief die begin januari 2015 naar de Tweede Kamer werd gestuurd. Een Nederlandse diplomaat in Kiev was op de hoogte van het feit dat een Oekraïens militair vrachtvliegtuig van grote hoogte uit de lucht was geschoten. Ook in het onderzoeksrapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) kwam dit naar voren.
Er was voldoende reden om het luchtruim uit voorzorg te sluiten, stelt Joustra van de OVV. In de maand voor de crash werden zestig militaire toestellen neergeschoten. “Oekraïne had voldoende reden om het luchtruim te sluiten. Dat gebeurde niet.” Na de crash kwam al snel de vraag naar boven waarom er toch over het gebied gevlogen werd. “Niemand dacht dat de civiele luchtvaart in gevaar zou zijn”, aldus Joustra.
Sluiting
Tot de crash van MH17 vloog onder meer KLM nog over het gebied. Ook tijdens de crash waren meerder civiele vliegtuigen in de omgeving. Na het ongeluk van de 777 werd het luchtruim boven het oosten van Oekraïne direct gesloten. Ook organisaties als Eurocontrol, EASA, ICAO en lokale autoriteiten waarschuwde luchtvaartmaatschappijen erna om de route te mijden. De tweede kamer wilde eind 2019 nog dat de rol van Oekraïne in de MH17-ramp nader onderzoeken, mede door de uitkomsten van het OVV.
Impact
Dat de crash impact heeft en heeft gehad is duidelijk. Naast de zware, emotionele impact op de nabestaanden en de samenleving is ook de burgerluchtvaart getroffen door de ramp. Vluchten moeten conflictgebieden mijden en autoriteiten en luchtvaartmaatschappijen moeten hun risicoanalyse aanscherpen zo stelde de OVV. Dit kost extra brandstof en vergt goede samenwerking met lokale autoriteiten.
Sinds de crash is er meer aandacht naar het vliegen over conflictgebieden. Net als elke crash in de luchtvaart worden er lessen getrokken uit de ramp. Luchtvaartmaatschappijen gaan wereldwijd bewuster om met de risico’s van vliegen over conflictgebieden. Dat blijkt uit het rapport ‘Vliegen over conflictgebieden – opvolging aanbevelingen MH17 Crash’ dat de OVV begin 2019 publiceerde. “Luchtvaartmaatschappijen van over de hele wereld geven aan dat ze zich sinds de crash van vlucht MH17 bewuster zijn van de risico’s die gepaard gaan met het overvliegen van conflictgebieden.”
Acties
Naast de aandacht van luchtvaartmaatschappijen hebben ook luchtvaartorganisaties hun processen verbeterd. EASA heeft bijvoorbeeld de taak op zich genomen om informatiebulletins over risico’s voor de burgerluchtvaart met betrekking tot het vliegen over conflictgebieden op te stellen en te publiceren. Daarnaast lopen hedendaags nog acties binnen ICAO om verbeteringen te realiseren. Begin dit jaar werd door minister Van Nieuwenhuizen ook een brief naar de Tweede Kamer gestuurd ten aanzien van het vliegen over conflictgebieden.
“Nederland heeft zich sinds het neerhalen van vlucht MH17 hard gemaakt voor verbeteringen op wereldwijd, Europees en nationaal niveau. Dit heeft ertoe geleid dat het delen van dreigingsinformatie in de luchtvaartsector beter is geborgd en dat risico’s bij het vliegen over conflictgebieden beheersbaarder zijn geworden. Ik concludeer dat naar aanleiding van de ramp met vlucht MH17 en in lijn met de aanbevelingen van de Onderzoeksraad er relevante verbeteringen zijn doorgevoerd op alle niveaus,” aldus de minister van Infrastructuur en Waterstaat begin dit jaar.
Verschillend
