Edward ‘Stevie’ Smith heeft een carrière van meer dan twintig jaar achter de rug als jachtvlieger bij de Amerikaanse marine, onder meer op de F/A-18 Hornet en de F-16. Zijn laatste functie was commandant van US Navy Fighter Weapons School, beter bekend als ‘TOP GUN‘. Sinds 2016 werkt Smith voor Lockheed Martin en twee jaar geleden werd hij ‘F-35 team director business development’.
Met zijn ervaring als operationeel vlieger en praktische kennis over de F-35 is hij de aangewezen persoon om vragen te beantwoorden over de F-35. Up in the Sky had een exclusief interview met Stevie Smith over de F-35.
Oefenen
Tot 2016 was Smith commandant van ‘TOP GUN’, dat onderdeel is van NAWDC (Naval Aviation Warfighting Development Center), het kennis- en opleidingsinstituut van de US Navy, op de vliegbasis Fallon in Nevada. Sinds 2013 vliegt de US Navy met de F-35 en is het toestel dus ook op Fallon te vinden. Stevie Smith: “Dat klopt, sinds eind 2020 beschikt NAWDC zelfs over twee eigen F-35’s. Daarnaast komen operationele eenheden van de Navy regelmatig naar Fallon om te trainen, ter voorbereiding van een ‘cruise’ aan boord van een vliegdekschip. VFA-147 is het eerste squadron dat medio 2021 een cruise zal maken met de F-35C en is al een paar keer naar Fallon gekomen om te oefenen.”
Verandering
Smith vult aan: “De huidige commandant van NAWDC op Fallon vertelde dat de manier van oefenen in de lucht en op de grond flink moeten veranderen. De piloten van operationele squadrons komen naar Fallon om te trainen met oefentegenstanders in de lucht en op de grond. Op die manier bereiden ze zich voor op gevechtssituaties. Maar tegen de F-35 zijn ze op dit moment niet opgewassen. De opleidingssyllabus, waarmee we de vliegers beproeven en testen voordat ze op cruise gaan, moet opnieuw onder de loep worden genomen. De F-35 verandert echt de manier waarop de Navy oefent met en tegen dit toestel.”
Kosten
De US Navy vliegt met de F-35C, de versie die speciaal is aangepast om te vliegen vanaf vliegdekschepen. De Nederlandse luchtmacht vliegt met de F-35A variant, die ook wat goedkoper in aanschaf is. Stevie Smith: “Het prijskaartje van de F-35A is inmiddels gedaald tot 80 miljoen dollar per stuk, dus is het prijsverschil tussen vergelijkbare toestellen wordt steeds kleiner. Doordat er de komende jaren zo’n 150 F-35’s per jaar van de band gaan rollen, is dit gunstig voor allerlei kosten. Door de grotere aantallen, kunnen we efficiënter omgaan met onderdelen en onderhoud. De USAF heeft nu 270 toestellen en Lockheed Martin heeft in de laatste vijf jaar een 40% reductie op ons deel van de operationele kosten kunnen bewerkstelligen.” Lockheed Martin verwacht dat de kosten per vlieguur in 2025 zullen zijn teruggebracht tot $25.000 (voor de F-35A, prijspeil 2012). Een vlieguur van een veertig jaar oude Nederlandse F-16 kost ongeveer de helft.
Stealth
Kan een F-35 dan echt zoveel meer? “Ik ben natuurlijk bevooroordeeld, maar vierde generatie toestellen als de F-16 kunnen niet toppen aan de F-35. Tegelijkertijd is de kale kostprijs per vliegtuig vergelijkbaar met de huidige vierde generatie. Naast de ‘stealth’ technologie, heeft de F-35 nog andere sterke eigenschappen, zoals bijvoorbeeld ‘sensor fusion’. Door de informatie van de verschillende sensoren samen te voegen, kan de F-35 een compleet beeld krijgen van het slagveld. Vervolgens kan die informatie gedeeld worden, niet alleen met andere F-35’s, maar ook met andere vliegtuigen en met eenheden op de grond. Die rol van ‘battlespace manager’ kan de F-35 natuurlijk ook vervullen als alle wapens zijn gebruikt. Dat is het grote verschil met voorgaande generaties gevechtsvliegtuigen. Zelfs de modernste F-16 kan dit niet op deze manier.”
Gecombineerd
Toch liet de Amerikaanse luchtmachtgeneraal Charles Brown zich eerder dit jaar minder lovend uit over de F-35. De Amerikaanse hoogste luchtmachtgeneraal sprak zijn voorkeur uit voor een gemengde vloot van stealth vliegtuigen zoals de F-35 en F-22, samen met goedkopere en minder geavanceerde toestellen. Er zijn ook meerdere Europese luchtmachten die niet volledig overstappen op de F-35, maar er een gecombineerde gevechtsvloot op na houden. Hoewel dit in aanschafkosten kan schelen, betekent een ‘gemixte’ vloot wel hogere onderhoudskosten. Stevie Smith zegt hierover: “Sleutelwoord bij de F-35 is flexibiliteit. Het toestel is ontworpen als stealth vliegtuig, dat wapens intern kan meenemen. Tegelijkertijd is er de mogelijkheid om wapens onder de vleugels mee te nemen. Dat gaat weliswaar ten koste van de stealth-eigenschappen, maar het kan op die manier ook meer conventionele missies uitvoeren. In de praktijk zou het zo kunnen gaan: eerst stealth op een risicovolle missie, en als de tegenstand is uitgeschakeld nog een keer terugkomen met bommen.”
Integratie
Tegelijkertijd is de F-35 wel zo ontworpen, dat het goed kan samenwerken met ‘4e generatie’ gevechtsvliegtuigen’ zoals de F/A-18E/F Super Hornet, de F-16 en de F-15. “Integratie tussen vierde en vijfde generatie gevechtsvliegtuigen is enorm belangrijk, alleen al omdat de USAF en US Navy voorlopig nog wel even doorvliegen met vierde generatie toestellen. Het verzamelen van informatie en vervolgens verwerken en delen is één van de sterke punten van de F-35. De F-35 gebruikt Link 16, net als bijvoorbeeld de F-16.” Link 16 is een systeem voor communicatie tussen NAVO-vliegtuigen onderling en met grondeenheden. “Met Link 16 kan de F-35 niet alleen communiceren maar ook informatie delen, ook met derde en vierde generatie gevechtsvliegtuigen.”
Tekortkomingen
De F-35 lag het afgelopen jaar regelmatig onder vuur. Begin dit jaar werd bekend dat er bij de F-35 sprake was van 871 ‘deficiënties’, tekortkomingen. Nu lijkt dit aantal hoog, maar behoeft nadere uitleg. Het zijn verbeterpunten die niet allemaal zeer ernstig zijn. Het aantal verandert ook voortdurend, omdat er tekortkomingen worden opgelost maar ook nieuwe gemeld. Stevie Smith: “Toen ik nog bij de US Navy vloog, hadden we ook voortdurend ‘deficiency reports’ over onze toestellen. Vaak waren het kleine problemen, bijvoorbeeld na een nieuwe software release. Categorie 1 deficiënties zijn wel ernstig. Cat.1A deficiënties moeten zelfs meteen worden afgehandeld, omdat ze een risico kunnen zijn voor de vliegveiligheid. Dat betekent een mogelijk gevaar voor het toestel of de vlieger. Dus een Cat.1A gebrek wordt onmiddellijk gerepareerd, of de toestellen blijven tijdelijk aan de grond totdat het kan worden gefixt. Gelukkig heeft de F-35 op dit moment geen Cat.1A deficiënties.
Oplossingen
Categorie 1B problemen kunnen de inzet van het toestel beïnvloeden, maar zijn er tijdelijke oplossingen van toepassing. Voor zeven van de tien Cat.1B deficiënties die begin dit jaar werden genoemd, is al een oplossing gevonden en goedgekeurd. Voor nog eens twee is een oplossing ingediend en zullen binnenkort worden goedgekeurd. De laatste 1B deficiëntie viel buiten de verantwoordelijkheid van Lockheed Martin en is afgehandeld door een andere firma.
Achterstand
Het afgelopen jaar kwam ook de verlaging van het productietempo van de F-35 in het nieuws. Van de oorspronkelijk geplande 141 toestellen, werd het aantal naar beneden bijgesteld tot 123. Nederland ont ving vijf in plaats van de eerder geplande acht F-35’s. “De pandemie heeft flink toegeslagen bij de toeleveranciers. We werken met meer dan 1900 kleine en grote bedrijven die allemaal onderdelen produceren voor de F-35. We hebben het afgelopen jaar het productietempo verlaagd om af te stemmen met de productie van onderdelen. Op dit moment zijn we de productie weer aan het verhogen, we verwachten dat we eind 2022 of begin 2023 de achterstand hebben ingehaald. Voor Nederland staan er dit jaar acht F-35’s in de planning om afgeleverd te worden. Er kunnen altijd onvoorziene dingen gebeuren, maar het ziet er naar uit dat dat gaat lukken.”
Verschillend
