De Royal International Air Tattoo (RIAT) op RAF Fairford is de grootste jaarlijkse militaire vliegshow in Europa. Veel liefhebbers van militaire luchtvaart kijken uit naar dit jaarlijkse evenement. De vliegshow op RAF Fairford begon op vrijdag 18 juli en had dit jaar “Eyes in the skies” als thema.
Met dit hoofdthema stonden (foto)verkennings-, observatie- en patrouillevliegtuigen in het middelpunt. Het begrip “ogen in de lucht” werd wel breed opgevat, omdat ook SAR (Search and Rescue) toestellen en helikopters hieronder vielen.
G.91R in de kleuren van Frecce Tricolori © Robert Arts 
Portugese EH101 © Robert Arts 
Atlantique ATL2 van de Franse marine (Aéronavale) © Robert Arts 
S-76C SAR helikopter van de Spaanse luchtmacht © Robert Arts 
Tsjechische W-3A Sokol © Robert Arts 
ATR-42 maritiem patrouillevleigtuig van de Italiaanse kustwacht © Leonard van den Broek
Jubileum
Een neventhema was “40 jaar Air Tattoo op RAF Fairford”. De vliegshow heeft sinds de start in 1971 verschillende locaties gekend. In 1985 vond de eerste Air Tattoo op RAF Fairford plaats. Aanvankelijk was dit om het jaar, afgewisseld met RAF Boscombe Down. Sinds 1993 is RAF Fairford de vaste locatie voor de vliegshow – met uitzondering van 2000 en 2001. Vanwege grote werkzaamheden aan de baan en platformen werd toen uitgeweken naar RAF Cottesmore. Sinds 1996 mag het evenement het predicaat “koninklijk” voeren en is “Royal International Air Tattoo” de officiële benaming. Een bijzonder vliegtuigtype dat voor het laatst in 1993 te zien was op Fairford, was de G.91. Destijds waren het twee Portugese G.91’s, nu was het een Italiaanse G.91 die sinds vorig jaar weer vliegt in de kleuren van het Italiaanse demoteam “Frecce Tricolore”. Het is zelfs de enige vliegende G.91 ter wereld.
Exotisch
De RIAT heeft een reputatie dat het vliegtuigen en luchtmachten weet te tonen die vrijwel nergens anders te zien zijn. Dit jaar was een Egyptische Antonov An-74T daar een goed voorbeeld van: de Egyptische luchtmacht maakte zelfs haar debuut op de Air Tattoo. Een andere exotische deelnemer was de Pakistaanse luchtmacht, dat met twee JF-17 Thunder gevechtsvliegtuigen, een C-130 Hercules en een Ilyushin Il-78 veel bekijks trok.
Samenwerking
Net als vorig jaar was de Qatarese luchtmacht opnieuw met een grote delegatie aanwezig op Fairford. Qatar was tot 1971 een Brits protectoraat en heeft goede relaties met het VK. Sinds een paar jaar zijn er zelfs twee gezamenlijke luchtmachtsquadrons op Brits grondgebied, waarbij personeel van de Britse Royal Air Force en Qatar Emiri Air Force intensief samenwerken. Eén Qatarees-Brits squadron met de Eurofighter Typhoon is gebaseerd op RAF Coningsby, het andere (een opleidingssquadron met de BAE Hawk Mk.167) heeft als thuisbasis RAF Leeming. Van beide units stond een toestel op de static show. Verder waren ook een C-17 (in het kleurenschema van Qatar Airways) en een AH-64 Apache (in fraaie woestijncamouflage) op de grond te bewonderen.
Mysterieus
De Amerikaanse luchtmacht is altijd sterk aanwezig op de Air Tattoo. De USAF heeft geen vliegtuigen permanent gebaseerd op RAF Fairford, maar wel personeel. Sinds 2019 is er een detachement van het 99th Reconnaissance Squadron op Fairford aanwezig met enkele U-2S verkenningsvliegtuigen. Dit unieke toestel was vorig jaar ook al te zien tijdens de show, dit jaar gaf de U-2 het verkenningsthema extra glans. Tijdens de Air Tattoo waren dit jaar maar liefst twee U-2’s te zien: één U-2S was op de grond te zien, een tweede vloog op zaterdag en zondag een demonstratie. Verwacht geen snelle passes of bulderende naverbranders van dit toestel. Dit 70 jaar oude ontwerp (eerste vlucht in 1955!) ziet er opvallend uit: met een spanwijdte van ruim 30 meter en een lengte van bijna 20 meter lijkt het toestel meer op een gemotoriseerd zweefvliegtuig. De matzwarte verf geeft het type een mysterieuze uitstraling. De manier waarop het vliegtuig landt is ook ongewoon. Door de lange neus en de positie van het hoofdlandingsgestel (onder de romp) heeft de piloot ondersteuning nodig. Tijdens de landing rijdt een snelle auto met een collega-vlieger achter de U-2 over de landingsbaan. Deze telt de vlieghoogte af tot aan “touch down” (‘ten feet, eight feet, seven feet, …’), zodat de piloot in de U-2 weet hoe hoog hij zit.
Hoogtepunt
Vorig jaar was de vijftigste verjaardag van de F-16 het grote thema van de show. Een indrukwekkende “Viper Line” met een lange rij F-16’s uit meer dan tien landen was toen een hoogtepunt van de static show. Een vergelijkbaar hoogtepunt was dit jaar op de grond niet te vinden. Het aantal deelnemende toestellen was ook kleiner dan vorig jaar. Toch was op de grond een aanzienlijk aantal bijzondere toestellen te bekijken. Zo stuurde de Canadese luchtmacht onder meer een CP-140 Aurora, de Canadese versie van de P-3 Orion. Waarschijnlijk was het de laatste keer zijn dat dit maritieme patrouillevliegtuig naar de vliegshow kwam. Binnen enkele jaren wordt de CP-140 vervangen door de P-8 Poseidon. De Royal Air Force vliegt zelfs al enige tijd met dit type. Zowel op de grond als in de lucht was een Britse P-8 te zien tijdens de show.
Een ander neventhema van de Air Tattoo dit jaar was “Vijftig jaar AH-64 Apache”. Op 30 september 1975 maakte het prototype van de gevechtshelikopter haar eerste vlucht. Vier Apaches waren naast elkaar op de grond te bewonderen: een Amerikaanse. Britse, Nederlandse en Qatarese AH-64E.
Commentator van de Red Arrows tijdens de display © Robert Arts 
BAe Hawk T.1 van de Red Arrows © Robert Arts 
RAF Red Arrows © Robert Arts 
Commentator van de Frecce Tricolori tijdens de display © Robert Arts 
MB339’s van Frecce Tricolori © Leonard van den Broek 
MB339’s van Frecce Tricolori © Leonard van den Broek
Tijdens het vliegprogramma van de Air Tattoo zijn altijd meerdere demoteams te zien. Naast de Britse Red Arrows waren dat dit jaar het Italiaanse demoteam “Frecce Tricolori” en de “Jordanian Falcons” uit Jordanië. Dat team vliegt met vier Extra 300LX aerobatics toestellen en is een vaste deelnemer aan de Air Tattoo.
Pechvogels
Hoewel beduidend minder F-16’s dan vorig jaar, waren er toch enkele “Vipers” aanwezig op Fairford. De twee pechvogels van vorig jaar revancheerden zich met glans; de Poolse luchtmacht had het F-16 demoteam vorig jaar kort voor de show teruggetrokken en de Deense F-16, in de Deense nationale kleuren, kon vorig jaar het gehele weekend niet vliegen vanwege technische problemen. Beide F-16’s vlogen dit jaar een indrukwekkende demo. Voor de Deense F-16 was het een passend afscheid: vanwege de naderende uitfasering van de F-16 bij de Deense luchtmacht is dit het laatste jaar van de Deense demo-F-16.
RAF E-7A Wedgetail in formatie met de Red Arrows © Robert Arts 
AW159 Wildcat van de Royal Navy © Robert Arts 
Lancaster bommenwerper van de RAF Battle of Britain Memorial Flight © Robert Arts 
Lancaster bommenwerper van de RAF Battle of Britain Memorial Flight © Robert Arts 
P-8A Poseidon van de Royal Air Force © Robert Arts 
RAF Typhoon display © Leonard van den Broek
Uiteraard was het gastland zelf ook goed vertegenwoordigd. Zo vloog een Typhoon van de Royal Air Force een demonstratie, evenals de “Black Cats” het team van de Royal Navy met twee Wildcat helikopters. De nieuwste aanwinsten werden ook getoond: naast een P-8 Poseidon op de grond, was er ook één in de lucht te zien. Het eerste gloednieuwe radarvliegtuig van de RAF, de E-7 Wedgetail, vloog in formatie met de Red Arrows. Ook de “Battle of Britain Memorial Flight” was traditiegetrouw aanwezig met onder meer hun Lancaster bommenwerper.
RAF BBMF Lancaster © Leonard van den Broek 
“High speed pass”van Spaanse Typhoon © Leonard van den Broek 
Het enorme laadruim van USAF C-5M © Leonard van den Broek 
Griekse Mirage 2000’s aan begin van de “static show” © Leonard van den Broek 
Amerikaanse B-1B bommenwerper, met één van de vliegers © Leonard van den Broek 
KC-135R tanker en haar opvolger, de KC-46 © Leonard van den Broek
Wat de thema’s van de Air Tattoo 2026 zullen zijn, is nog niet bekend. De data en locatie zijn dat wel: RAF Fairford, 17, 18 en 19 juli 2026. De ticketverkoop is reeds gestart.
Verschillend
VWO