Driemotorige verrassing: de Lockheed TriStar als freighter?

Zo in het begin van de jaren 90 werd toch wel langzaam duidelijk dat het einde nabij was voor die fraaie klassieke vrachtkisten als de Boeing 707 en DC-8. Vaak waren dit omgebouwde passagierstoestellen die in hun tweede leven als freighter hun uurtjes bij elkaar vlogen. Maar een echte opvolger was er niet. Er werden nogal wat McDonnell-Douglas DC-10’s omgebouwd naar vrachtbak. Ook de bij de 747 waren de nodige voormalige passagierskisten de cargobusiness ingedoken. Maar er was behoefte aan meer… Daarom kwam de Lockheed L-1011 in beeld.

Marshall’s of Cambridge (tegenwoordig Marshall Aerospace) in Cambridge, Engeland, is gespecialiseerd in onderhoud en modificaties van vliegtuigen. Ook houdt men zich binnen dit bedrijf bezig met het ontwerpen en plaatsen van VIP-interieurs in vliegtuigen. Toen in 1982 tijdens de Falklandoorlog bleek dat de Royal Air Force een tekort had aan strategische tank- en transportvliegtuigen, nam de Britse luchtmacht zes L-1011-500 TriStars van British Airways over. Daarnaast werden er nog drie Panam L-1011-500’s op de kop getikt. Marshall kreeg de opdracht tot de ombouw en modificaties van deze driepitters. De zes ex-BA TriStars werden stuk voor stuk omgebouwd tot tanker. Vier van deze kisten werden daarbij voorzien van een vrachtdeur en een versterkte vloer. De andere twee behielden hun passagierscabine. De drie ex-Panam-TriStars kregen alleen een cockpitmodificatie en werden door de RAF ingezet in het troepentransport. De aanloop was gestart.

Diep in de buidel

In 1987 werd er één TriStar omgebouwd tot vrachtkist bij een bedrijfje genaamd Pemco. Die machine vloog dus al heel wat jaartjes vracht, maar Pemco had er blijkbaar een zootje van gemaakt, want de betreffende TriStar, een L-1011-1, heeft daarna heel wat tijd bij Lockheed doorgebracht voor herstelwerkzaamheden. De eigenaar moest daarvoor diep in de buidel tasten. De in 1972 aan Eastern Airlines afgeleverde TriStar was kende na ombouw en herstelwerkzaamheden diverse eigenaren zoals Tradewind Airlines, Sky Eyes Airways, Thai Sky Airlines, Zoom Airways, en Rak Aviation. Niet dat de machine daarmee constant in de lucht zat: de wisselingen van de diverse eigenaren gingen steeds weer gepaard met storageperioden van soms zelfs twee jaar. In 2009 kwam de TriStar als S2-AET op naam van Sky Capital Cargo in opslag te staan op Dhaka. In 2014 volgde daar de sloop.

Genoeg potentiële kandidaten

Gelet op het voorspelde freighter-tekort in de jaren 90 kwam Lockheed Martin op het idee een TriStartje of tig om te bouwen naar vrachtkist. Vanwege de ervaring die Marshall’s of Cambridge in huis had met het ombouwen van de RAF-TriStars, klopte Lockheed bij de Britten aan om dat idee ten uitvoer te brengen. Er waren inmiddels 89 TriStars door diverse luchtvaartmaatschappijen uitgefaseerd, dus keuze genoeg zou je zo zeggen. Maar Lockheed vond eigenlijk alleen de L-1011-200 geschikt voor ombouw. Deze machines waren namelijk uitgerust met een sterkere variant van de Rolls Royce RB.211-motor. Bovendien was de 200-serie voorzien van extra brandstoftanks voor een groter vliegbereik. Toevallig had Saudia begin jaren 90 al haar zeventien L-1011-200’s met pensioen gestuurd. Er leken genoeg potentiële kandidaten voorhanden te zijn. En zo nam Marshall een order aan om aanvankelijk tien L-1011’s tot freighter te transformeren. Later zou dat aantal dan uitgebreid worden naar meer. Maar van de eerste batch van tien machines die men zou ombouwen kwam er niet één uit het TriStar-inventaris van Saudia. Die kisten werden blijkbaar tot later bewaard.

Regelmatig op Maastricht

De eerste TriStar die zich voor ombouw mocht melden aan de poorten van Marshall, was de voormalige British Airways L-1011-200, registratie G-BHBR. In januari 1995 was de machine klaar en kon het testen beginnen. Uiteindelijk kwam de driepitter als N103CK op naam te staan van American International Airways/Kalitta. De TriStar was later dat jaar regelmatig op Maastricht te zien op de vrachtvluchten van Ford Motor Co. Het toestel kwam dan vanuit Ypsilanti die kant op voor leveringen aan de toenmalige Ford-fabriek in Genk, België. Na het faillissement van AIA/Kalitta in 1999 nam Kitty Hawk de TriStar over. CBJ Cargo, Star Air Jordan,en Sky Eyes Airways vlogen er nadien vracht mee. In 2013 kwam het vliegtuig op naam te staan van de Wells Fargo Bank, maar dit was slechts een papieren kwestie. Sinds 2009 staat de L-1011 al stof te happen op Ras al Kaymah en dat doet zij daar nog steeds.

‘Ikke, ikke, ikke!’

Nummertje twee was de voormalige G-BHBM van British Airways. Ook die kwam in de inventaris van AIA/Kalitta terecht en wel als N102CK. De aflevering vond plaats in augustus 1995. Na de teloorgang van AIA/Kalitta mocht deze TriStar zich eveneens verheugen op een baantje bij Kitty Hawk. In 2004 zou Pacific East Asia Cargo Airlines de vrachtbak overnemen, echter, dat ging niet door. Star Air Jordan riep namelijk: ‘Ikke, ikke, ikke!’, maar ook dat was te hard en te snel geroepen. Uiteindelijk werd de N102CK in november 2004 naar Griekenland overgevlogen om in dienst te komen bij Gee Bee Air als SX-CVE. Ook dat strandde. Sindsdien staat de kist in een hoekje aan de taxibaan weg te kwijnen op de luchthaven van Kavala in Griekenland.

Haast

De derde L-1011 was tevens de laatste van 1995. Dit was alweer een ex-British Airways TriStar, te weten de G-BHBL. Opnieuw was AIA de nieuwe eigenaar en kon er N104CK als registratie op plakken. Blijkbaar was er haast bij want de Lockheed werd in basic British Airways kleuren afgeleverd en bracht in het voorjaar van 1996 nog diverse bezoeken in die kleuren aan Maastricht voor de Ford-vluchten, alvorens zich uiteindelijk toch een AIA/Kalitta uniform te kunnen laten aanmeten. Ook deze TriStar ging uiteindelijk naar Kitty Hawk. Naar deze driepitter was na de uitfasering bij Hawk geen vraag meer waarna haar een enkeltje Victorville wachtte en waar het licht voor haar voorgoed uitging.

De pijl eruit

Nummertje vier kwam uit het boedel van Gulf Air waar de machine als A40-TY door het leven ging. De TriStar werd in januari 1996 afgeleverd aan Arrow Air. Behoudens een klein uitstapje naar Rich International, bleef de Lockheed trouw aan Arrow Air, die er dan toch in 2004 de pijl eruit trok en haar verkocht aan Avtec, die de onderdelen wel kon gebruiken. Ontdaan van alles wat vliegen mogelijk moest maken, viel in Miami in 2013 alles wat er nog over was van deze TriStar ten prooi aan de slopershamer.

In alle haast

Het is inmiddels mei 1996 als nummertje vijf de groene velden van Cambridge verlaat op naam van AIA/Kalitta. Ook deze machine was eerst aan British Airways afgeleverd waar ze als G-BHBP door het leven ging. In 1991 ging de kist als 4R-ULM naar Air Lanka, dat haar in 1994 aan de kant zette. Dus het zal u niet verbazen dat AIA/Kalitta de TriStar in alle haast niet liet spuiten en dat ook deze TriStar in de rode kleuren van de laatste eigenaar op Maastricht te bewonderen was. Later kreeg deze Lockheed eveneens het AIA/Kalitta-jasje aangetrokken. Tot 1999, toen nam Kitty Hawk de bak over. In 2004 mocht ze nog een tijdje van de zon genieten op Victorville tot haar kaarsje werd uitgeblazen.

Een groter verleden

Een TriStar met een groter verleden was L-1011 nummer 6. Deze driepitter begon haar leven als L-1011-1 bij Eastern Airlines. Na vier jaar kwam de machine in 1981 naar Europa om als D-AERN voor LTU te gaan vliegen. LTU liet in 1986 een L-1011-200 van de machine maken. Omdat zij in 1995 werd vervangen door de MD-11, kwam zij bij Millon Air terecht, waarna Marshall zich over de driepitter mocht ontfermen. In juli 1996 werd de freighter als N851MA afgeleverd aan Millon Air, dat er slechts een jaar gebruik van maakte. Fine Air nam de vrachtbak over, plakte er N260FA op, en vloog er tot oktober 2001 mee. Toen nam Arrow Air de TriStar over. Maar vliegen deed de kist daarna niet meer. In 2002 werd ze naar Roswell overgevlogen alwaar ze nog een tijdje op naam van Great Southwest Aviation dienstdeed als onderdelenbron. In 2006 volgde de sloop.

Niet veel meer

In augustus 1996 stond de volgende TriStar te popelen om als freighter door het leven te gaan. Dat was de N105CK van AIA/Kalitta. De kist stond al twee jaar op naam van de Amerikaanse luchtvaartmaatschappij. Daarvoor was zij als 4R-ULN in de weer voor Air Lanka, die de TriStar in 1991 van British Airways had overgenomen, alwaar zij als G-BGBB haar carrière in 1980 was begonnen. In mei 1999 ging ze aan de slag voor Kitty Hawk die er eigenlijk niet veel meer mee deed, want in 2000 werd de Triholer al naar Mojave overgevlogen voor opslag. Haar laatste vlucht was in 2002 toen ze een hopje mocht maken naar Victorville alwaar zij in 2005 is gesloopt.

Op de “loonlijst”

L-1011-100 met constructienummer 193U-1131 begon haar leventje in 1976 als A40-TW bij Gulf Air. In 1982 liet Gulf Air haar naar L-1011-200 converteren waardoor de machine in beeld kwam als mogelijke freighter. Na uitfasering in 1995 belandde de L-1011 als N307GB bij A.L Aircraft Corp, die haar bij Marshall tot freighter liet ombouwen. Arrow Air nam de machine in november 1996 in ontvangst en vloog er tot 2001 een slag mee in de rondte. Fine Air nam de TriStar vervolgens over en na iets meer dan een jaar stond ook deze driepitter op de “loonlijst” bij Arrow Air. In 2004 werd zij in navolging van nummer 6 naar Roswell overgevlogen en kwam eveneens op naam van Great Southwest Aviation te staan. Uiteindelijk is ook deze kist niet meer onder ons. De registratie is pas in mei 2015 doorgehaald.

Zonder enig enthousiasme

Met de N107CK van AIA/Kalitta liep het al niet zo lekker vanaf het moment dat zij klaar was voor aflevering in augustus 1996. Het duurde tot december 1996 eer deze in 1980 als G-BGBC aan British Airways afgeleverde TriStar uiteindelijk in ontvangst werd genomen. Ook zij vloog voor AIA/Kalitta tot het faillissement van deze vrachtmaatschappij in 1999. Kitty Hawk nam haar weer over zonder dat het in enige enthousiasme resulteerde want de N107CK werd in 2000 al op Detroit Willow Run geparkeerd. In november werd zij naar Victorville geferried, waarna het er nog even op leek dat zij zou worden overgenomen door Pacific East Asia Cargo Airlines. Dit ketste echter af en uiteindelijk wachtte in 2011 ook deze Tristar het definitieve einde.

Alleen onderdelenbron

Nummertje tien van de eerste batch zou waarschijnlijk ook op naam van AIA/Kalitta zijn gekomen daar de Amerikanen zich nog vijf TriStars toegeëigend hadden. De N108CK en N109CK hebben beide passagiers gevlogen, waarbij ik de N109CK in 1997 zelf tegenkwam op Paris Charles de Gaulle. Voorts waren er nog de N110CK, N112CK en de N113CK, maar dit drietal heeft uiteindelijk alleen maar dienstgedaan als onderdelenbron. Al deze machines kwamen uit de British Airways-stal.

Staat van ontbinding

Het moge duidelijk zijn dat de Lockheed L-1011F niet het succes was wat Lockheed Martin en Marshall’s of Cambridge voor ogen hadden. De afnemers klaagden dat het rendement van de L-1011F ver onder de maat bleek te liggen, waardoor de machine niet genoeg opbracht, zeker in vergelijking met de DC-10 die veel beter presteerde. Het ombouwprogramma werd derhalve stopgezet en Marshall richtte zich weer op het onderhoud en de modificatie van vliegtuigen waaronder de Lockheed Hercules. En zo stierf de L-1011F een stille dood. Er zijn nog twee TriStar freighters te vinden op deze aardbol, allebei in staat van ontbinding. Om de ene te zien zal je naar Ras Al Kaymah in de Verenigde Arabische Emiraten moeten afreizen. Of naar iets dichterbij, naar Kavala in Griekenland, waar de andere staat te verkommeren.

Klaar voor avontuur? Dit is je kans!

Werken in de Luchtvaart

Officier Vlieger (VWO) – Werken bij Defensie

Verschillend

VWO

Officier Vlieger – Werken bij Defensie

Verschillend

Onderofficier Luchtgevechtsleiding – Werken bij Defensie

Uddel

MBO